Ziektewet en WAO

Voor Herman Vuijsje is in zijn artikel "Een pact met de duivel' (Zaterdags Bijvoegsel 31 augustus) het "prisoner's dilemma' vooral een optimaliseringsprobleem. Iedereen in de verzorgingsstaat wil er zo goed mogelijk uitspringen.

Wanneer we de gevangen misdadigers echter vervangen door verzetsstrijders - die zich bijvoorbeeld verzetten tegen een inhumaan totalitair systeem - komt de door Vuijsje verwaarloosde ethische dimensie duidelijker voor het voetlicht. De verzetsstrijder zal zijn gedrag niet primair laten bepalen door het risico van een zware straf; voor hem zijn principes en loyaliteit belangrijker.

Het idee dat het "calculeren' van de burger ook door morele opvattingen beïnvloed zou kunnen worden lijkt Vuijsje te hebben opgegeven. Dit wordt duidelijker als we de metafoor nog wat doortrekken. Het lijkt hoogst onwaarschijnlijk dat de verzetsman die zijn collega verraden heeft na zijn vrijlating wordt ontvangen met de woorden: ""Heel verstandig, goed gedaan''. In onze maatschappij ligt dat heel anders, amoreel calculeren wordt gewoon geaccepteerd. Geld "verdienen' lijkt nog het enige dat telt, hoe je eraan komt is minder belangrijk. Veel geld verdienen betekent dat je handiger (beter) bent dan een ander. Is het bedrijfsleven niet de kurk waar onze maatschappij op drijft?

Misschien zou het helpen als politici, journalisten en andere opinion leaders wat vaker de moed zouden hebben ook de kosten die op anderen afgewenteld worden aan de orde te stellen. De enige oplossing die Vuijsje nu ziet is het instellen van zwaardere straffen en het vergroten van de pakkans, met als lonkend perspectief een wrede, waarschijnlijk corrupte politiestaat. Maatschappelijke waardering of juist het onthouden daarvan, lijkt me een waardiger alternatief.