WK voetbal in Amerika is een Eskimo spaghetti laten eten; “Ik heb momenteel nog geen cent op de bank staan”; “Er moet voor het WK een nationale profleague zijn”

Over 1007 dagen begint het wereldkampioenschap voetbal in de Verenigde Staten. CHARLES GRIFFIN CALE is belast met de dagelijkse leiding van de organisatie rond het WK. Volgens hem is Amerika het stadium van derde wereldland in het voetbal al geruime tijd gepasseerd. Mede dank zij de activiteiten als goodwill-ambassadeur voor het WK van de grootste soccer-fan, Henry Kissinger.

Een Eskimo spaghetti laten eten. Het lijkt op het eerste gezicht een gedachte die weinig kans van slagen heeft. Maar in de optiek van Charles 'Chuck' Cale is niets onmogelijk. Anders was de met een juridische graad van Stanford uitgeruste Cale niet eens begonnen aan de organisatie van het grootste sportevenement ter wereld in een land zonder profleague of specifieke voetbalcultuur. Bovendien moet wegens de uitgestrektheid van de Verenigde Staten ook nog eens een tijdsverschil van vier zones worden overbrugd.

Echter vooral het ontbreken van een voetbaltraditie lijkt vooralsnog de grootste handicap bij de organisatie van het WK, dat van 17 juni tot en met 17 juli 1994 in twaalf Amerikaanse steden zal worden afgewerkt. Het is immers nog maar een jaar geleden dat een krant als USA Today naar aanleiding van het WK in Italië met grafieken en tekeningen de spelregels van het voetbalspel aan de Amerikaanse samenleving trachtte te verduidelijken. De meeste kranten uit de grote steden hadden weliswaar een verslaggever achter het nationale elftal aangestuurd naar Italië, maar dit hield nu niet bepaald in dat de gemiddelde Amerikaanse krantelezer ook maar ene jota begreep waar die reporters nu in feite over berichtten. Een enkele columnist schilderde het voetbal zelfs af als een saai spel met te weinig bloed aan de paal om het interessant voor de kijker te maken. De spelregels moesten op de helling, er werd gevraagd om meer spektakel en meer goals. Want voor 0-0 kom je niet naar het stadion.

De Amerikaanse voetbalbond (USSF) reageerde vol onbegrip op de situatie. Er werd gegoocheld met cijfers die moesten aantonen dat voetbal in de Verenigde Staten sterk in opmars is. Ook Cale heeft die parate kennis bij de hand als hij uitlegt dat het aantal high-school voetbalteams de afgelopen tien jaar is verdubbeld van 100.000 tot 204.000, het aantal beoefenaren - 30 procent meisjes - jaarlijks met dertien procent toeneemt en voetbal op de Olympische Spelen van Los Angeles in 1984 met 1,3 miljoen stadionbezoekers de best bekeken sport van de Spelen was.

Maar de belangstelling betreft voornamelijk jonge mensen. Boven de leeftijd van 25 jaar bestaat er geen enkele voetbalcultuur. En dat betreft de categorie van de decision-makers, de leidinggevende figuren in het Amerikaanse bedrijfsleven, die grotendeels de 250 tot 300 miljoen dollar moeten fourneren die Cale nodig denkt te hebben om het WK goed te kunnen organiseren. Cale: “Dat is juist. Maar Amerika is een big event nation. Ik heb nu nog geen cent op de bank en weet dus ook nog niet wat ik straks kan uitgeven. Maar aan alle nerveuze reacties uit het bedrijfsleven merk ik dat er een enorme potentiële belangstelling voor het WK bestaat. Er heerst een nerveuze sfeer dat er iets groots te gebeuren staat. En niemand wil dat missen.”

Cale ondersteunt zijn theorie met de overweldigende belangstelling van 26 Amerikaanse steden die zich inmiddels hebben aangemeld te participeren in het evenement. Dat aantal moet worden teruggebracht tot 12. Cale: “Het liefst zou ik teruggaan tot acht steden. Maar uit promotie-oogpunt leek dat de FIFA geen goed idee. Door de enorme omvang van de Verenigde Staten zet je daardoor een organisatie op poten die, als je dat zou projecteren op Europa, zich beweegt tussen Londen en Moskou of nog verder. Daarom durf ik van de grootste sportuitdaging te praten die er ooit aan een organisatie is gesteld. Dat vormt ook het grote verschil met de Olympische Spelen. Die worden grotendeels op één lokatie afgewerkt. Dat maakt alles een stuk eenvoudiger.”

Dallas, Los Angeles, Miami, New York, Tampa en East Rutherford (New Jersey) hebben zich al voor de finale aangemeld. Want het minimale bedrag aan inkomsten dat de organiserende steden aan inkmomsten en belasting denken te kunnen binnenhalen aan slechts drie groepswedstrijden is tussen de 82 en 86 miljoen dollar.

Vooral in het zuiden is het daardoor dringen geblazen. Florida alleen al heeft drie gegadigden, Miami, Tampa en Orlando, pleisterplaats van de Walt Disney Corporation, die met een grootscheeps feestprogramma in Disney World financieel wil participeren in de openingsceremonie en alvast 28000 hotelbedden voor deze gebeurtenis heeft geblokkeerd. Cale: “Florida is een probleem. Temeer daar het klimaat zich niet zo goed leent voor voetbal als bijvoorbeeld een stad als Seattle. Dat moet goed overlegd worden. Maar als Polen zich plaatst voor het WK kan ik me voorstellen dat die ploeg in Chicago voetbalt. Dat is buiten Polen de stad met de meeste inwoners ter wereld die van Poolse afkomst zijn.”

Een probleem is echter dat de Verenigde Staten met zijn geweldige infra-structuur, de ongelimiteerde geldstromen en zijn fantastische sportaccommodaties, die vrijwel zonder uitzondering meer dan 50.000 mensen kunnen bergen, over velden beschikt die van een te kleine afmeting zijn om voetbal op te spelen. Maar verhoogde podia, waarop een grasmat wordt geconstrueerd, kunnen volgens Cale een oplossing brengen.

Maar er zijn meer knelpunten. New York heeft geopteerd voor de finale, beschikt met het Shea-stadium over een accommodatie die perfect geoutilleerd is voor honkbal en popcencerten, maar de stad heeft geen enkel fatsoenlijk voetbalstadion. De aanleg van een dergelijk bouwwerk lijkt in deze financieel bankroete metropool nog een grotere utopie dan een nieuw stadion in Amsterdam Zuidoost. Daarom zegt Cale: “New York maakt alleen een kans wanneer het in Central Park een replica bouwt van bij voorbeeld het Joe Robbie stadion in Miami. Als de stad daartoe niet bereid is gaat het feest niet door.”

Dat het zwaartepunt van de organisatie - en derhalve waarschijnlijk ook de finale - zich nu al naar de westkust heeft verplaatst, blijkt uit het feit dat Cale zijn staf van 35 fulltime medewerkers in Los Ageles heeft ondergebracht. In New York heeft zijn comité alleen nog een media-bureautje en in Wahington DC een kleine dependance.

Om de financieel benodigde 300 miljoen dollar te genereren wordt zwaar geleund op de interesse van de Amerikaanse kijker. Cale gaat er gemakshalve van uit dat de stadions tot de laatste plaats bezet zullen zijn en refereert daarbij aan de overweldigende belangstelling tijdens de Spelen van 1984 voor het voetbal. In een land waar 25 miljoen mensen (38 procent vrouwen) op een of andere manier in de voetbalsport participeren is dat volgens hem ook geen probleem. De recettes moeten de financiële kurk worden waarop het evenement drijft. Want naast de opbrengst van een muntenactie, het werven van (lokale) sponsors en de televisierechten voor de Amerikaanse markt - waarvoor met kabelexploitanten wordt gewerkt - vormen de recettes de voornaamste inkomsten.

De grote geldbulk gaat echter naar de wereldvoetbalbond (FIFA), die via een contract met zijn Zwitserse merchandising-partner ISL wereldwijd de televisierechten verkoopt en ook de inkomsten uit sponsoring krijgt. Het rijt je namen van bedrijven (Coca Cola, Fuji, JVC, Mastercard, Mars, Gilette, Philips) verschilt daarbij nauwelijks van Italië 1990 en Seoul 1988. De FIFA betaalt de deelnemende landen. De organiserende steden moeten de bijbehorende infrastructuur van stadions en dergelijke financieren.

Cale: “Je kunt wat de VS betreft misschien van ontwikkelingshulp spreken, maar dan wel één met een grote kans van slagen. Want voetbal is zeer populair. Het gaat er alleen om de bal ook aan het rollen te houden na dit WK. We moeten zorgen dat we in de toekomst een land worden als Nederland, Argentinië, Engeland of Duitsland. Landen waarvan je weet dat ze normaal gesproken nooit op een voetbal WK zullen ontbreken. Voetbal is een toegangkelijke sport. Hoewel ik er weinig van weet. Maar de spelregels zijn eenvoudig. Als ik de finesses aan een buitenstaander zou uitleggen van een baseball-wedstrijd of een American football-duel dan ziet het je pas werkelijk geel voor de ogen. Een probleem is dat de FIFA zelf geen controle meer over de kwaliteit van het voetbal lijkt te kunnen uitoefenen. Iedere maatregel van hun kant die het spel aantrekkelijker kan maken juichen wij van harte toe. Want het gaat in de eerste plaats om de exposure van het voetbalspel op het komende WK. Alleen als die positief is heeft deze sport ook hier een kans van slagen.”

Veel wat de promotiekansen voor het WK 1994 betreft verwacht de 51-jarige Cale van Bora Milutinovic, die tijdens het WK in 1986 Mexico coachte en in 1990 Costa Rica. Hij is momenteel trainer van het Amerikaanse elftal, een verzameling door de bond gecontracteerde spelers die momenteel door Amerika trekt om zoveel mogelijk wedstrijden te spelen op diverse lokaties. De resultaten zijn bemoedigend. Ondanks een verlies van 4-0 tegen het FC Tirol van Ernst Happel, zagen 40.000 Amerikanen hun nationale team deze zomer gelijk spelen tegen AC Milan, Juventus en Ierland. In juli wonnen de Verenigde Staten hun eerste officiële trofee, het gecombineerde kampioenschap van de VS, Midden-Amerika en het Caraïbisch gebied. In de finale werd Honduras met 4-3 verslagen.

Cale: “Maar eigenlijk is het een slechte toestand. Zo'n groep spelers die als zigeuners door het land trekt. Wil het voetbal kans van slagen hebben dan moet er het liefst nog voor het WK een nationale profleague komen. We werken wat dat betreft nauw samen met de Amerikaanse voetbalbond die ten slotte dezelfde belangen heeft als wij. Maar ook de FIFA is aan dit toernooi begonnen met de gedachte dat voetbal pas echt een mondiale sport wordt wanneer een enorme markt als Amerika wordt ontgonnen. Mislukt dit dan is alles grotendeels voor niets geweest. Maar eerlijk gezegd kan ik me dat moeilijk voorstellen in dit land waar men een grote belangstelling heeft voor alles wat nieuw en interessant is.”