STRATEGIEËN

Grand Strategies in War and Peace door Paul Kennedy (red.) 228 blz., Yale University Press 1991, f 67,75 ISBN 0 300 04944 7

De Britse historicus Paul Kennedy heeft een naam te verliezen. Zijn boek The Rise and Fall of the Great Powers werd hooglijk gewaardeerd door zowel vakgenoten als het grote publiek. Grand Strategies in War and Peace, een bundeling van bijdragen geredigeerd en van een inleiding voorzien door Kennedy, is een vervolg op deze studie. De bundel is van specialistischer aard en minder leesbaar dan de voorafgaande bestseller. Onderwerp zijn de zogenoemde "grand strategies' van een aantal Europese grootmachten door de eeuwen heen - van het Romeinse Rijk, via het keizerlijke Spanje in de zeventiende en het Britse Rijk in de achttiende eeuw tot en met Engeland, Frankrijk, Duitsland en de Sovjet-Unie in de twintigste eeuw.

Een "grand strategy' is de hoogste vorm van strategie. Ze combineert de militaire, de politieke en de economische dimensies van tegenstellingen en conflicten tussen staten. In een "grand strategy' wordt de balans op lange termijn opgemaakt van middelen en doeleinden. Een "grand strategy' overstijgt dus de beperkte militaire definitie van veiligheid. In de geschiedenis van Europese grootmachten zijn "grand strategies' overigens, zo kan op basis van dit boek worden geconcludeerd, tamelijk zeldzaam geweest.

Kennedy heeft meer ambities met zijn boek dan alleen een analyse en beoordeling van de wijze waarop een aantal Europese mogendheden erin is geslaagd de de nationale belangen op de lange termijn veilig te stellen. Hij verbindt de conclusies in Grand Strategies in War and Peace met de discussie over de mogelijkheden en prioriteiten, de "grand strategy', van de belangrijkste grootmacht van nu, de Verenigde Staten.

De mondiale belangen van de Verenigde Staten staan voortdurend onder druk. Militaire middelen alleen zijn ontoereikend om veiligheid af te dwingen en de VS moeten zich voorbereiden op gewapende conflicten, maar niet op een wijze die hun macht op de lange duur ondermijnd. Het land dient, zo betoogt Kennedy, de militaire dimensie van hun status als supermacht te verenigen met hun diplomatieke, technologische en culturele mogelijkheden. En dat alles ""in een snel veranderende wereld''.

Helaas denken nog veel Amerikaanse "strategen' in beperkte militaire termen, concludeert Kennedy. Hij suggereert daarom vier elementen van een "grand strategy' op basis waarvan de VS tot ver in de volgende eeuw hun supermachtstatus zullen blijven behouden. In de eerste plaats dient een nucleaire oorlog te worden vermeden. Dan moet een strijdmacht worden gecreëerd die flexibel genoeg is om zich te weren in uiteenlopende militaire conflicten. Vervolgens is het behoud en de aanpassing van het systeem van bondgenootschappen dat de Verenigde Staten vanaf het einde van de jaren veertig hebben gecreëerd aan de orde. En waarschijnlijk de belangrijkste en in ieder geval de meest controversiële opdracht is het keren van de binnenlandse trends die nu al de superieure internationale positie van de Verenigde Staten aantasten (de enorme overheidstekorten, de verslechterde concurrentiepositie, de afnemende kwaliteit van het onderwijs, de verarming in de steden). Op basis van de casestudies die in Grand Strategies in War and Peace zijn opgenomen, lijkt een zekere mate van pessimisme over het welslagen van deze poging gerechtvaardigd.