Mafia begint ook Milaan in haar greep te krijgen; Rivaliteit tussen politiekorpsen leidt tot verlies van efficiëntie in het gerechterlijk onderzoek

ROME, 14 SEPT. Milaan, eens de morele hoofdstad van Italië, komt steeds meer in de greep van de mafia. De misdaadcijfers stijgen met tientallen procenten tegelijk en mafiamoorden en afpersing van ondernemers, lang als typisch Zuiditaliaans beschouwd, beginnen bij het dagelijks leven in het noorden te horen.

Uit cijfers die de minister van binnenlandse zaken, Vincenzo Scotti, maandag heeft bekendgemaakt, blijkt dat het Noorditaliaanse financiële en industriële centrum de op twee na gewelddadigste stad van het land is geworden. Het aantal misdaden in de provincie Milaan is met 25 procent gestegen, het aantal roofovervallen met vijftig procent, naar een gemiddelde van vijf per dag.

Alleen in Reggio Calabrië en Napels wordt meer geschoten, maar Milaan laat Palermo ver achter zich wat betreft het aantal moorden. Van de 110 moorden van vorig jaar, bijna een verdubbeling vergeleken met 1989, kwamen er volgens de politie 49 op conto van mafiabendes.

Lang niet alles in deze misdaadstatistieken is mafia. Volgens de politie is de toename van de microcriminaliteit voor een belangrijk deel toe te schrijven aan de stijging van het aantal illegale buitenlanders. Bovendien heeft Zuid-Italië niet het monopolie op de georganiseerde misdaad. Maar duidelijk is dat de Siciliaanse, Calabrese en Napolitaanse mafiabendes Milaan hebben ontdekt.

Mafiabestrijders waarschuwen al een paar jaar dat tientallen van de naar schatting achtduizend financiële instellingen in Milaan door de mafia worden gebruikt om drugswinsten wit te wassen. Volgens schattingen in de pers investeert de mafia jaarlijks voor ongeveer twintig miljard gulden op de beurs.

Het witwassen van geld geeft “ernstige dimensies” aangenomen, zo schreef de parlementaire anti-mafiacommissie in mei in een rapport over Milaan. Zij waarschuwde dat de enorme hoeveelheid mafiageld die in omloop is “de regels voor het functioneren van de markten” in Italië dreigt te veranderen.

Behalve voor de beurs heeft de mafia nu ook belangstelling gekregen voor de tienduizenden bedrijven in Milaan, een van de rijkste steden van Italië. Soms wordt geprobeerd die direct in haar invloed te brengen. Maar vaker nog worden ondernemers en winkeliers gedwongen om de pizzo te betalen, afpersingsgeld.

De sanctie is, in Zuiditaliaanse stijl, vaak een brandbom. Maar in de gevreesde anonieme telefoontjes is in Milaan en omgeving ook gedreigd met een tip aan de belastingdienst over verzwegen inkomsten, of een brief aan de echtgenote met informatie over een avontuurtje.

Naast het geweld dat de afpersing van winkeliers met zich meebrengt, komt het geweld van de drugshandel. “Milaan is een knooppunt in de internationale drugshandel,” zei minister Scotti. Sicilianen en Turken gebruiken de stad als steunpunt voor de heroïnehandel, ook naar andere Europese landen, terwijl Zuidamerikanen en Napolitanen de cocaïnehandel domineren.

Alleen vorig jaar al werden elf mafiabendes opgerold. Deze groeiende invloed van de georganiseerde misdaad en de explosie van geweld, vooral in de buitenwijken van Milaan en in de industriestadjes direct er omheen, heeft geleid tot waarschuwingen dat de stad haar positie als financieel centrum in gevaar ziet komen.

“Zonder grote schoonmaak in de hele metropolis zal het handhaven van Milaans traditionele rol als een Europese stad, vooral gegeven de ontwikkelingen binnen de EG, niet mogelijk zijn,” schreef de parlementaire anti-mafiacommissie. En minister Scotti sprak maandag van “een explosieve situatie” en “een kanker die zich in veel regio's aan het verspreiden is.”

De christen-democraat Scotti, die een paar weken geleden heeft gedreigd af te treden als hij geen brede steun zou krijgen voor zijn maatregelen tegen de mafia, heeft aangekondigd dat er op korte termijn extra agenten naar Milaan gestuurd zullen worden.

Om rivaliteit tussen de drie politiekorpsen (politie, carabinieri en financiële politie) te voorkomen, is de stad bovendien in zones opgedeeld, waarbij elk van de drie korpsen een min of meer eigen gebied heeft gekregen in de strijd tegen de mafia.

Het alarm over de situatie in Milaan heeft nieuwe steun opgeleverd voor Scotti's voorstel, eind vorige week, om een speciaal politie-korps in het leven te roepen, geïnspireerd op het Amerikaanse Federal Bureau of Investigations, dat zich vooral met de strijd tegen de mafia moet bezighouden.

Een vooraanstaande mafiadeskundige als Pino Arlacchi heeft hier vaak voor gepleit als een van de belangrijkste manieren om de mafia serieus te kunnen aanpakken. Nu leidt rivaliteit tussen de politiekorpsen vaak tot een verlies van efficiëntie in het justitiële onderzoek.

De carabinieri hebben het voorstel van Scotti met weinig enthousiasme ontvangen, uit angst dat ze hun beste mensen moeten afstaan voor het nieuwe elitekorps en zo zelf aan prestige inboeten.

Om de pil te vergulden wil Scotti het aantal agenten bij de drie bestaande korpsen uitbreiden met bijna dertigduizend man. Hij heeft verder een aantal strafverzwarende maatregelen voorgesteld voor mensen die voor mafiamisdaden zijn veroordeeld.

Deze week maakte hij duidelijk dat ook gemeenteraden in het noorden die zijn geïnfiltreerd door de mafia, ontbonden zullen worden. De afgelopen maanden zijn een aantal gemeenteraden in het zuiden om die reden ontbonden. De verwevenheid tussen mafia en lokaal bestuur is in het zuiden veel groter dan in het noorden, maar afgelopen najaar bleek dat ook in Milaan een aantal gemeente-ambtenaren samenwerkte met mafiabendes.

Als onderdeel van de pogingen de mafiamacht te beperken heeft Scotti in juni besloten dat de mafiosi uit het zuiden die tot huisarrest in het noorden waren veroordeeld, weer terug moeten naar het zuiden. De overplaatsing naar het noorden was bedoeld om de veroordeelden te isoleren, maar zij heeft er juist toe bijgedragen dat de mafia daar een grote rol ging spelen.

Het alarm over Milaan en de moord, eind vorige maand, op een Siciliaanse ondernemer die had geweigerd de pizzo te betalen, heeft ook geleid tot een campagne van de werkgeversorganisatie Confindustria, die zich nog niet eerder systematisch tegen de mafia heeft gekeerd. Haar krant, Il Sole - 24 Ore, is een speciale rubriek begonnen over de pogingen tot afpersing en andere manieren waarop de mafia ondernemers en winkeliers bedreigt. Confindustria studeert bovendien op mogelijkheden tot samenwerking met de politie tegen de mafia.

Nadat bekend werd dat de politie in Milaan intensiever zal gaan patrouilleren, is als waarschuwing een politiebureau in de wijk bij de Porta Romana beschoten. Toch is er nog een wereld van verschil tussen Milaan en de angstige stilte die in veel Siciliaanse en Calabrese dorpen hangt. Je kan er 's avonds nog over straat. Milaan is nog geen mafiastad zoals Palermo en Catania mafiasteden zijn.

“De georganiseerde misdaad in Milaan profiteert nog niet van een massale consensus (dat je met de mafia moet leren leven, m.l.), en het niveau van illegaliteit beïnvloedt het democratische leven in de stad niet,” schreef de parlementaire anti-mafiacommissie.

Mafia-kenner Arlacchi heeft opgemerkt dat de mafia zozeer verweven is met het sociale systeem in het zuiden van het land dat zij, als systeem, niet snel is over te plaatsen naar het noorden. Maar dat verandert niets aan het feit dat de georganiseerde misdaad steeds actiever wordt in Milaan.

“Het is duidelijk dat de mafia in Milaan anders is, omdat de samenleving anders is,” aldus de Milanese parlementariër Ombretta Fumagalli, lid van de anti-mafiacommissie. “Maar "anders' betekent niet "minder gevaarlijk'.”