"De macht van het kapitaal lost de problemen niet op'; Gysi houdt vast aan "visioen van klasseloze maatschappij'

Gregor Gysi, de 43-jarige "advocaat van de democratie' in de vroegere DDR is morgen te gast in het Amsterdamse Paradiso waar hij dicussieert met voormalig Tweede-Kamerlid Fred van der Spek van de PSP over "De toekomst van links in Europa'.

BERLIJN, 14 SEPT. De sporen van het verleden zijn nog niet geheel uitgewist. Op de WC van het hoofdkwartier van de Partei des Demokratischen Sozialismus (PDS), de opvolger van de voormalige Oostduitse communistische partij SED, liggen nog altijd de grauwe closetrollen van het "Volkseigendombedrijf' Zellstoff und Papier. Aan de muur hangt als vanouds een poster van Karl Marx en overal liggen pamfletten over de aktie "melk voor Cuba's kinderen'. Rood is de kleur van de stoelen, de tafels, de archiefdozen en zelfs van de luxaflex.

Toch zijn de tijden veranderd. Het PDS-gebouw is van buiten niet meer als zodanig te herkennen. "Consultatie- en informatiecentrum' staat er op de ramen. Het PDS-uithangbord is “wegens renovatie tijdelijk elders opgeslagen”. Binnen hangen nu ook moderne posters, zoals die van een meisje dat haar tong uitsteekt met als begeleidende tekst "Links is levendig'. En een foto van het ziekenfondsbrilletje van partijleider Gregor Gysi is voorzien van de leuze "Voor mensen die duidelijk zien: PDS'.

Gysi werd in december 1989 voorzitter van de SED-PDS, later PDS geheten. Sinds oktober vorig jaar is hij fractievoorzitter van de PDS-fractie in de Bondsdag, waar hij fel en welbespraakt oppositie voert. De partij is verwikkeld in een reeks financiële schandalen waarbij grote sommen geld van het miljardenvermogen van de vroegere SED naar het buitenland zijn gesluisd. De PDS zegt bereid te zijn alle wederrechtelijk verkregen bezittingen aan de Duitse staat over te dragen.

Als verdediger van dissidenten heeft Gysi een onbesproken verleden. Dat wil niet zeggen dat hij zonder slag of stoot de bezittingen van de PDS prijsgeeft. Nog in juni deponeerde hij uit protest tegen het blokkeren van de banktegoeden van de partij 102 akten van PDS-gebouwen in Berlijn in zijn eigen kantoor, zodat hij er wegens zijn parlementaire onschendbaarheid zeker van was dat die documenten daar veilig waren. Die zaak is inmiddels afgehandeld, zegt Gysi. Volgens hem zijn “alle onrechtmatig verkregen bezittingen waar we zicht op hebben” aan de staat afgedragen.

Waarin verschilt het gedachtengoed van de PDS met dat van andere linkse partijen?

“Wij geloven niet dat het mogelijk is door middel van op zichzelf staande hervormingen fundamentele veranderingen door te voeren. Onze utopie is de werkelijke emancipatie van de mens. De sociale verschillen in de maatschappij nemen voortdurend toe, zo ook de kloof tussen de eerste en de derde wereld. Met de macht van het kapitaal zijn deze problemen niet op te lossen.”

Gelooft u niet dat de omwentelingen in Oosteuropa en in de Sovjet-Unie tot het totale failliet van het socialistische gedachtengoed hebben geleid?

“Nee, tijdelijk zal het er misschien zo uitzien. Velen zullen afhaken, maar uiteindelijk zal links versterkt terugkomen. Want nu de Oost-West tegenstelling is weggevallen, zal blijken dat de oplossing van de mondiale problemen nog geen stap naderbij is gekomen. Een deel van de mensheid leeft op kosten van de overigen. Dat kan een tijd goed gaan maar op den duur zal de derde wereld het niet meer pikken. En hoe gaat West-Europa daar mee om? Met een verscherpt visumbeleid, een staaltje van bijna klassieke SED-politiek. Het betekent niets meer dan het afschuiven van het probleem en niet het oplossen ervan.”

Dat zegt iemand die zelf het produkt is van een ineengestorte samenleving.

“Dat verleden zou wel eens de toekomst van ons allen kunnen zijn. Bovendien, zo'n verleden is niet alleen een nadeel, het leidt tot bezinning. Maar voor de gecompliceerde vraagstukken van deze tijd heb ik geen pasklare oplossingen. De ervaring heeft mij geleerd dat snel gegeven antwoorden dikwijls fout bleken te zijn.”

U heeft herhaaldelijk de klasseloze maatschappij gepropageerd. Gelooft u daar ook nu nog in?

“Het is een visioen dat je niet mag opgeven. In feite is het ook een ideaal van het christendom. Het is een eeuwenoude droom van de mensheid. Dat deze idealen voortdurend zijn misbruikt, soms zelfs op misdadige wijze, hebben christendom en socialisme met elkaar gemeen.

Ziet u, in het reëel bestaande socialisme hebben tot nu toe slechts stalinisten en post-stalinisten de dienst uitgemaakt. De terechte ineenstorting van deze systemen vormt in zekere zin ook de bevrijding van de socialistische idee. Ik ga ervan uit dat de transformatie van onze samenleving al begonnen is. Het kapitalisme van nu is immers niet meer te vergelijken met dat van honderd jaar geleden. Ik acht het waarschijnlijk dat zich uit de kapitalistische ideologie een derde weg ontwikkelt: die van het democratisch socialisme. Veel verzet en veel strijd zal daaraan voorafgaan. Of ik dat zelf nog zal meemaken is onduidelijk.''

Hoe ziet u de toekomst van links in Europa?

“De vraag is of links een geloofwaardig alternatief kan bieden in plaats van verstrikt te raken in onderlinge conflicten. Het zou catastrofaal zijn als de sociaal-democratie uitsluitend ter rechterzijde onder druk staat. Als de sociaal-democratie linkse standpunten inneemt, kan dat ertoe leiden dat linkse bewegingen op den duur overbodig worden. Maar tot nu toe zie ik die tendens niet. Integendeel. Dat linkse partijen in Europa steeds minder kiezers trekken, zegt me niets. Vergeet niet dat de grootste veranderingen in West-Europa plaats hadden in 1968 als gevolg van acties van bewegingen die in het geheel niet in het parlement waren vertegenwoordigd.”

U gelooft dat de kracht van links zal toenemen?

“Ja, want de wereld ontwikkelt zich in een richting waarbij de oplossing van sociale, ecologische en politieke problemen steeds noodzakelijker wordt. Engels heeft ooit eens gezegd: de wereld eindigt in barbaarsheid of in socialisme. Dat het socialisme dat er uiteindelijk kwam, eerder op barbaarsheid leek, kon hij ook niet vermoeden.”