Slachtoffers (8)

Sinds het jaar 1980 ben ik als cultureel antropoloog bezig met onderzoek in Japan, zodat ik dat land, alsmede de mensen die daar wonen, in de afgelopen twaalf jaar goed heb leren kennen.

Met het schrijven van mijn boek The Death of an Emperor (besproken in NRC Handelsblad, 16 december 1990) moest ik hier in Nederland (waar ik sinds 1972 woon) vooral rekening houden met de gevoelens van de Indische ex-geïnterneerden, van wie ik een aantal goed heb leren kennen. Ik heb dus alle begrip voor hun verlangens naar een oprechte spijtbetuiging voor de hun tijdens de Japanse bezetting van Indië gedane schade, alsmede een voldoende financiële vergoeding daarvoor. Naar mijn mening heeft premier Kaifu door middel van diens kranslegging bij het Indische monument, alsmede het uitspreken van het "oprecht berouw' van zijn regering, aan het eerste van deze verlangens voldaan. In een land als Japan, waar overledenen altijd vereerd worden, zou niemand twijfelen aan de betekenis van dit gebaar. Meer had hij niet kunnen doen. Zeker zou niemand premier Kaifu hypocriet noemen. Sterker nog, in Japan zelf heeft hij hiervoor bijna zeker een politieke prijs moeten betalen. Bij de invloedrijke rechtervleugel van de regeringspartij is thans erkenning van enige Japanse schuld voor de Tweede Wereldoorlog absoluut niet aanvaardbaar. Het feit dat Kaifu dit jaar de herdenking van de Japanse oorlogsslachtoffers in de Yasukuni-schrijn niet heeft bijgewoond, bevestigt de door hem genomen afstand tot deze groepering binnen zijn eigen partij.

Met de welwillendheid die had kunnen voortvloeien uit het gebaar van premier Kaifu was er enige kans op een nieuw aanbod van de Japanse regering ten aanzien van de financiële claims van de Indische ex-geïnterneerden. Vooral gelet op het door hen veroorzaakte gezichtsverlies van Kaifu hebben dezen met hun ondoordachte reacties deze kans verspeeld. Uiteraard zal in Japan hun gedrag als onbegrijpelijk gezien worden, maar ook bij de oude geallieerden uit de Engelssprekende wereld is mijns inziens de kans op steun aanzienlijk verzwakt. Niet alleen als Japanoloog, maar ook als genaturaliseerde Nederlander voel ik mij bij deze gang van zaken nauw betrokken.