Panamarenko In Situ, Aylvalaan 10, Maastricht T-m ...

Panamarenko In Situ, Aylvalaan 10, Maastricht T-m 5 okt. Wo. t-m za. 14-18 u. Prijzen op aanvraag. Lafontaine De Bergkerk, Bergkerkplein 1, Deventer. T-m 9 oktober. Di. t-m vr. 11-17 u. Za. en zo. 13-17 u. Jos Kruit Exposorium Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105, Amsterdam. T-m 26 okt. Ma. t-m vr. 10-20 u.

Panamarenko Het gouden vogeltje "Kip' staat wat houterig maar toch elegant in zijn perspex kooitje. Allerlei touwtjes, gestuurd door een ingenieus zenuwcentrum in de romp, moeten de minutieuze constructie van balsemhout in beweging zetten. "Kip' vertrekt geen spier, maar omdat ze een "zelflerende vogel' is - zoals blijkt uit aantekeningen bij de berekeningen op de bouwtekeningen - zal zij toch eens het luchtruim kunnen kiezen. In deze gouden vorm of in een verbeterde versie, vliegen zal ze.

Niet bekend

Panamarenko, die in het verleden allerlei soorten vliegtuigen en ook modellen voor ruimteschepen heeft gefabriceerd, is nog altijd even geobsedeerd door vliegen als in 1967 toen hij voor het eerst een door mensenkracht voortbewogen drievleugelig hefschroefvliegtuig in de kunst introduceerde. Met het Kip-project, waaraan hij al enkele jaren werkt en dat nu in Galerie In Situ in Maastricht voor het eerst in Nederland wordt getoond, bewijst hij dat zijn vlieg-kunstwerken niets aan zeggingskracht hebben ingeboet. Zijn "Kip' heeft dezelfde transparantie en serieuze luchtigheid als zijn eerste uitvindingen. Panamarenko's wetenschappelijke onderbouwingen geven zijn werk een charme die prachtig samen gaat met de wijze waarop hij zijn modellen in elkaar knutselt.

In Situ, Aylvalaan 10, Maastricht T-m 5 okt. Wo. t-m za. 14-18 u. Prijzen op aanvraag.

Lafontaine

De in Antwerpen geboren Marie-Jo Lafontaine maakte tot eind jaren zeventig grote monochrome schilderijen. Ze raakte op een dood spoor en besloot zich voortaan aan de video-kunst te wijden.

In haar video-installatie A las Cinque de las Tarde combineerde zij onder begeleiding van het lied Die zwei blauen Augen van Gustav Mahler beelden van een stieregevecht met een flamenco-danser. Op haar video-installatie Les Larmes d'Arcier uit 1987, waarin een gespierde en bezwete man op een wand van zevenentwintig gestapelde monitoren met identieke beelden onder begeleiding van muziek van Casta Diva van Maria Callas lichaamsoefeningen verricht, werd kritisch gereageerd. Dit werk, dat op de laatste Documenta in Kassel te zien was, werd vergeleken met de Nazi-propagandafilms van Leni Riefenstahl. Lafontaine schrok van de reacties. Dat het om een persiflage ging van de modieuze lichaamscultuur, die zij op technisch perfect uitgevoerde wijze in verband bracht met de "Körperkultur' van de nazi's, was velen ontgaan. In de Bergkerk in Deventer presenteert Lafontaine Passio, een videowand waarop een vrouw te zien is die een hopeloze poging doet om haar naakte lichaam met zand te bedekken. We horen theatrale muziek die doet denken aan de filmmuziek van Peter Greenaway's The cook, the thief, his wife and her lover. De videowand staat achterin de kerk met de rug naar het orgel. Op de vloer onder het orgel staat een metalen schot met daarop een schuingeplaatste Davidster en de titel Etoile Filante. De ster is voorzien van honderden gaatjes waaruit evenzovele vlammetjes te voorschijn komen.

Aan de wand van de kerk hangt een serie zwart-wit fotoportretten van jonge vrouwen met daaronder een in onbestemd rood geschilderd monochroom paneel. De vrouwen hebben als overeenkomst dat hun ouders of voorouders van verschillende huidskleur zijn. Geen van de vrouwen kijkt vrolijk. Hun gezicht is leeg en emotieloos. De catalogustekst verklaart: “Alle pijn van de "Mischlingsleute' is hier geneutraliseerd en gesublimeerd tot een stil moment, waaruit een nieuwe energie lijkt te ontstaan: een leegte als kiem voor een nieuwe ruimte”.

In Kassel was Lafontaine's werk, ondanks de misverstanden die het opriep, toch sterk en overtuigend. Dat kan niet gezegd worden van deze tentoonstelling in de Deventer Bergkerk. Wat Lafontaine ditmaal met haar beelden voor heeft blijft onduidelijk, alle clichés en symboliek ten spijt.

De Bergkerk, Bergkerkplein 1, Deventer. T-m 9 oktober. Di. t-m vr. 11-17 u. Za. en zo. 13-17 u.

Jos Kruit

Jos Kruit was enkele jaren geleden de enige bewoner van het gemeenschapshuis van het voormalige Joodse Werkdorp Nieuwesluis in Slootdorp. Ze woonde in slechts twee kamers. De zolder diende als werkplaats. Daar had ze ruimte genoeg om haar ijle sculpturen te maken. Op verticale staaldraden liet ze slachtafval drogen. Ze verwerkte bullepezen (stierelullen) en gebruikte darmvliezen die als trommelvellen strak om de staaldraden werden gespannen en zo een geheel vormden. De galeriehouders van de destijds nog in Amsterdam gevestigde galerie Art & Project namen een kijkje en organiseerden een tentoonstelling met deze beelden. Kruit verhuisde en een jaar later betrok de galerie Kruits voormalige woonruimte.

Kruits recente beelden en tekeningen zijn nu tentoongesteld in het Exposorium in de Vrije Universiteit in Amsterdam. De beelden staan er tussen de glazen wanden van de tientallen meters brede hoofdingang die eens over de volle breedte in gebruik was, maar nu gedeeltelijk is afgesloten. Het vele in- en uitgeloop van de gebruikers tussen de trappen binnen en buiten vormt een merkwaardig schouwspel in combinatie met de sculpturen. Een van Kruits beelden bestaat uit smalle banen plaatstaal die een open kubus vormen. De zigzag-vormen worden door zesendertig afgietsels van koeiepoten in model gehouden.

Het sterkst van vorm en idee zijn haar beelden van doorschijnend kunsthars waarin palinghuiden zijn opgenomen. De beelden zien eruit als doorzichtige met water gevulde tuinslangen, waar vette palingen zich nauwelijks doorheen weten te wurmen. Het is alsof zij in doodsangst hun velletje hebben afgeworpen en zelf snel zijn weggezwommen.

Exposorium Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105, Amsterdam. T-m 26 okt. Ma. t-m vr. 10-20 u.