Op de punt van de stoel bij Jir Kylián

Gezelschap: Nederlands Dans Theater. Première: Petite Mort. Choreografie: Jir Kylián. Muziek: Wolfgang Amadeus Mozart. Kostuums: Joke Visser. Licht: Joop Caboort. Begeleiding: Het Nederlands Balletorkest o.l.v. Cristof Escher met solistische medewerking van Chia Chou, piano. Gezien: 12-9, AT & T Danstheater Den Haag. Daar nog te zien: 13, 14, 17, 18, 26, 28-9 en 1, 3 en 4-10. Verder 19-9 Den Bosch, 20, 21 en 24-9 Amsterdam, 25-9 Utrecht, 2-10 Arnhem, 5-10 Nijmegen.

Wat het Nederlands Dans Theater in zijn eerste programma van dit seizoen wel op de meest overtuigende wijze demonstreerde is dat dans van een adembenemende, opwindende schoonheid is wanneer een geniaal choreograaf en sublieme dansers aan het werk zijn. Na het uitgebreide retrospectief van de choreografieën van Jir Kylián in het afgelopen Holland Festival bestaat ook dit programma geheel uit werken van de artistiek leider. Er was slechts één nieuw ballet te zien: Petite Mort, gezet op twee delen uit verschillende pianoconcerten van Mozart. Doch, de zes gekozen choreografieën in de volgorde No more play, Petite Mort, Sarabande, Falling Angels, Sweet Dreams en Sechs Tänze kregen een opmerkelijke en gedurfde presentatie doordat ze direct aan elkaar waren verbonden. Telkens gaan twee balletten, zonder dat het doek sluit, naadloos in elkaar over. En behalve in het openingsnummer No more play komen in ieder werk de prachtige zwarte japonnen met wijd uitstaande crinolines uit Petite Mort terug op de meest onverwachte momenten. Als je de werken apart gezien hebt, lijkt de combinatie onmogelijk. Maar in de praktijk werkt het fantastisch en krijgen ze een onvermoede extra dimensie. Zo werd het totaal als het ware een geheel nieuw avondvullend ballet waarin Kyliáns rijke, fascinerende en steeds verrassende bewegingstaal telkens in een andere context geplaatst wordt. Evenals de steeds terugkerende thema's in zijn latere werken: de absurditeit van het leven, het brengen van structuur in de turbulente hoeveelheid fantasieën, nachtmerries en nieuwe emoties, het stellen van vragen die niet anders dan onbeantwoord kunnen blijven, de complexiteit van agressie, liefde, eenzaamheid en verbondenheid in menselijke relaties. Een pulserende oerdynamiek die zich zowel manifesteert in driftige, ruimte vullende uitbarstingen als in kleine subtiele bewegingen en in schoonheid die niet louter gebonden is aan vloeiende harmonie. Een programma waarbij je constant op de punt van je stoel zit, omdat er een rijkdom aan theatrale vondsten in zit, omdat de ruimte zo schitterend gebruikt wordt, omdat de zeer uiteenlopende kleuren en structuren van de muzikale composities zo pregnant naar voren komen en vooral ook omdat er zo magnifiek gedanst wordt. Het nieuwe Petite Mort, vorige maand voor het eerst uitgevoerd tijdens de Salzburger Festspiele, is een juweel. Letterlijk vertaald is Petite Mort "kleine dood', maar in het Frans en Arabisch heeft het ook de betekenis van "orgasme'. De erotiek is dan ook duidelijk en direct aanwezig in het werk, zij het in een gestileerde vorm.

De zes mannen spelen een boeiend spel met flitsende, buigzame floretten die ze zoevend door de lucht snijden, dreigend in de ruimte priemen of koesterend op de voet balanceren of langs de hals laten glijden. De zes vrouwen manifesteren zich ondanks hun schijnbaar jeugdige kwetsbaarheid als sterke, wilskrachtige individuen. Zowel de mannen als de vrouwen verschuilen zich regelmatig achter en in de grote zwarte crinoline-japonnen, die de hele avond op de een of andere manier terugkomen. Omhulsels die hen even onaantastbaar maken. Het is wonderlijk hoe goed de getoonde kracht, agressiviteit en grilligheid samen blijken te gaan met de gekozen langzame delen uit Mozarts pianoconcerten. Wellicht omdat de kern van beide kunstvormen in dit geval op spirituele schoonheid berust.