Naar (eigen) vermogen

Het eigen vermogen van een onderneming is een saldo. Te bereiken volgens een bekend recept. Men neme de waarde van de bezittingen, trekke er de schulden vanaf en wat resteert is een getal dat eigen vermogen heet. De ondernemer die vermogensbelasting moet betalen ziet graag een laag getal. De bank, die graag zekerheden ziet, heeft voorkeur voor een hoog getal.

De berekening wordt traditioneel aan het eind van het jaar gemaakt, waarbij wordt gestreefd naar een uitkomst die iedereen tevreden stelt. De marges zijn ruim. Nedlloyd en Philips doen zo nu en dan wel eens een paar miljard af van wat eerst als eigen vermogen werd gezien.

Maar meestal zijn de schommelingen kleiner. De berekening van het eigen vermogen is uitgegroeid tot een hele kunst met verfijningen als al dan niet zichtbare of geheime componenten van het eigen vermogen. Bezittingen worden op tal van wijzen gewaardeerd en schulden worden soms niet helemaal meegeteld. In bepaalde branches als verzekeraars, uitgevers of merkartikelfabrikanten - waar goodwill betaald voor overnemingen eigen vermogen doet verschrompelen - worden nog verfijndere vernieuwingen uitgedacht.

Laat echter geen beursgenoteerde onderneming zeggen dat het eigen vermogen negatief is. Dat kan voor het beursbestuur aanleiding zijn de onderneming te verbannen naar het "niet-officiële' deel van de beurs, zoals Management Share is overkomen. Toen de beurs eerder dit jaar HCS vroeg wat het vermogen was, kwam de onderneming snel met een brief waarin accountant KPMG zei dat het positief was. Als een accountant dat zegt is het natuurlijk zo, maar even later had HCS veel nieuw eigen vermogen nodig om het eigen vermogen weer positief te krijgen. Management Share, waar president-commissaris “Turbo” Harry Janssen toezicht houdt, was daarin tenminste eerlijk.

Lakemans zoete wraak

Voorspellingen zijn vooral indrukwekkend wanneer ze snel uitkomen. Lakemans visie op Air Holland is binnen twee jaar bevestigd. De koers is nu nog geen 4 gulden (en het zou niet verbazen als het eigen vermogen negatief zou zijn.) ABN Amro kocht de aandelen Air Holland voor een onbekend bedrag van Transol en eind 1989 verkocht de bank 1,5 miljoen (21 procent) van die aandelen voor 37 gulden per stuk via beursintroduktie aan het beleggend publiek. De afdeling beleggingsresearch van de Amro vond dat nog een “bescheiden waardering.”

De vliegers vertrouwden die prijs niet en lieten Lakeman de zaken doorrekenen. Intussen vertrok drs E.J. Nederkoorn (die al van Transol naar Fokker was gegaan) als commissaris bij Air Holland, omdat hij de onderneming nog niet beursrijp achtte. VNU-voorzitter Brentjens nam zijn plaats in. Hij vond een beursgang blijkbaar wel een goede zaak. Lakemans oordeel was vernietigend. Maar het werd destijds weersproken door Air Hollands financiële man drs H.J. Haagen.

Nederkoorn tilde blijkbaar niet zwaar aan Haagens financiële analysevermogen. Haagen is inmiddels immers bij Fokker binnen gehaald. Al met al is het echter niet verbazend dat ABN Amro niet staat te trappelen om nieuw geld in Air Holland te stoppen.

Fokker

Niet alleen voor Air Holland is er sinds 1989 veel veranderd. In dat jaar kreeg Frans Swarttouw voor Fokker de grootste exportorder uit de Nederlandse geschiedenis binnen - en stelde zo het voortbestaan van de vliegtuigbouwer weer veilig.

Destijds besloot American Airlines 75 Fokker 100's te bestellen en een optie te nemen op nog eens 75 stuks. Die toestellen kosten zo'n 20 miljoen dollar per stuk. Deze week zei American - een van de best presterende luchtvaartmaatschappijen ter wereld - zijn investeringsprogramma met 500 miljoen dollar terug te zullen schroeven. Onder andere door bestelde nieuwe vliegtuigen af te bestellen en opties ongebruikt te laten verlopen. American zei niet welke leveranciers men op het oog had. Volgens een woordvoerder van Fokker is uit contacten met de Amerikanen gebleken “dat er voor Fokker niets verandert.” Veranderingen voor Fokker zijn er tot dusverre alleen ten goede. Al heeft de onderneming nog geen dividend betaald, toch staan de aandelen nu ruim 50 procent hoger dan de emissieprijs van 1988.