Hulp voor Moskou

HELP DE RUSSEN de winter door, Deel II, komt eraan. Na de goeddeels mislukte actie van vorig jaar staat de Sovjet-Unie voor een nieuwe winter, en de economie is er nog een flink stuk slechter aan toe dan een jaar geleden om deze tijd.

Michail Gorbatsjov stuurt zijn afgezanten de wereld rond om het buitenland te wijzen op de nood. En de staatslieden uit het Westen, in Moskou voor de CVSE-conferentie voor de rechten van de mens, laten zich daar - Frans Andriessen voorop - licht overtuigen van de noodzaak snel hulp te verlenen.

Dat laatste is een hoopvol teken. Het Westen - met Duitsland als gunstige uitzondering - heeft zich de afgelopen twee jaar waar het financiële, economische en technologische hulp aan Oost-Europa betreft niet bepaald van zijn beste kant laten zien. Het summum van die kortzichtige en bekrompen opvatting werd een week geleden gepresenteerd door de Fransen, die een akkoord met Polen, Tsjechoslowakije en Hongarije blokkeerden omwille van welgeteld vijfhonderd ton rundvlees, een hoeveelheid die bij wijze van spreken in de koelkast van de pizzeria op de hoek past.

Wellicht dat dit krasse staaltje van Franse gierigheid louterend kan werken: zelfs voor de andere EG-landen gingen de Fransen vorige week duidelijk te ver om niet collectief aan plaatsvervangende schaamte ten prooi te vallen.

HET IS NOG te vroeg om te bezien of de noodkreten uit het Oosten nu meer uithalen dan in het recente verleden. De eerste reacties lijken een kentering in te luiden: de Deense minister Ellemann-Jensen is, bijgevallen door enkele andere collega's, met loffelijke woede tegen zijn Franse collega Dumas tekeer gegaan en EG-commissaris Frans Andriessen heeft in Moskou steun beloofd.

Wellicht staan de voortekenen dus gunstig voor een verbeterde versie van de voedselactie van vorig jaar. Veel, zo niet alles, zal daarbij afhangen van de Sovjet-autoriteiten zelf. Zij slaagden er vorig jaar niet in de voedselhulp te distribueren en het is de vraag of ze daar de komende winter wel toe in staat zijn. Het distributiesysteem is ook in goede tijden de achilleshiel van de Sovjet-economie: wat er mislukt, mislukt veelal onderweg. Treinen plegen wel eens spoorloos te verdwijnen om pas jaren later in de oneindige taiga te worden teruggevonden, opslagplaatsen ontbreken, koelsystemen werken niet, wagons worden onderweg door de burgerij of door mafia's geplunderd en veel van wat niet wordt gestolen rot weg.

NIETS WIJST EROP dat er het afgelopen jaar enige verbetering is aangebracht aan dat distributiesysteem. Integendeel: het is, net als de hele Sovjet-economie, alleen maar verder in de versukkeling geraakt. Gorbatsjovs speciale afgezant Aleksandr Jakovlev moest woensdag aan de vooravond van zijn bedeltocht naar Bonn in een televisie-vraaggesprek het antwoord schuldig blijven op de vraag welke garanties hij kon geven op het gebied van de verdeling. “Het moet beter worden georganiseerd”, vond hij.

Het is daarom wellicht raadzaam dat de EG bij het trekken van de portemonnee en het openen van de koelhuizen tegelijkertijd denkt aan die distributie. Wellicht dat een geslaagde operatie op die manier ook op langere termijn - dus na het beëindigen van de operatie - van nut is: nieuwe organisatieschema's zijn nooit weg in een land waar een meer dan aanzienlijk deel van de oogst nooit zijn bestemming bereikt.

MAAR OM ALLE misverstanden te voorkomen: het gaat minder om Deel II van "Help de Russen de winter door' dan om de kans Oost-Europa serieus te nemen. En dat betekent openstelling van grenzen voor produkten waarmee zij inkomsten kunnen verwerven, waarmee particulier initiatief er kan bloeien en het fundament van een nieuwe samenleving kan worden gelegd.