Dagjesmensen bij de Ark van Noach; Tweede roman van Stephan Jungk

Peter Stephan Jungk: Tigor. Roman. Uitg: Fischer, 287 blz. Prijs ƒ 50,40

“Bewijzen zijn het onbetrouwbaarste dat er is! Definitieve bewijzen bestaan trouwens niet. We kunnen alleen maar iets aanwijzen, we kunnen iets tonen, maar nooit iets feilloos bewijzen. Bewijzen zijn bedrog.” De Amerikaanse professor Tigor, die hier zo onbeholpen een aanval lanceert op het wetenschapsbedrijf, moet erkennen dat zijn onderzoek naar de structuur van sneeuwkristallen achterhaald is. Structuren waarnemen is een ding, maar de pretentie om met die waarnemingen algemene uitspraken over de structuur van de wereld te doen, doet te veel denken aan Goethe's speurtocht naar de "Urpflanze'. Men schuift als het ware aan bij het opperwezen en kijkt hem zijn kunstje af. Die pretentie had Tigor, de held van Peter Stephan Jungks gelijknamige roman.

De wanhoop nabij vlucht de professor uit de wereld der cultuur, waarin hij zich altijd zo goed had thuisgevoeld, en zoekt zijn heil in de woeste natuur. Een week lang probeert hij zonder ijskast of magnetron te overleven in een bos. Al zijn bezittingen, waaronder zijn paspoort, gooit Tigor in een ravijn; in de vrije natuur bestaat geen identificatieplicht, denkt hij.

Binnen de kortste keren wordt hij gearresteerd onder verdenking van landloperij. Wanneer hij zijn verhaal probeert te vertellen, stuit hij op een muur van onbegrip; de tweede achtereenvolgende klap die hij moet zien te verwerken. Deze scènes zijn triest, maar met veel gevoel voor ironie geconstrueerd. Tigor komt tot de conclusie dat zijn natuurexperiment mislukt is omdat zijn redenen niet zuiver waren: “Ik wilde in de bossen pionierswerk verrichten voor een toekomstig leven, ver van de beschaving. Mij ontbrak echter de kracht, de honger knaagde, ik kwam niet werkelijk dichter tot het bos, hoe diep ik mij er ook in verstopte, begrijpen jullie? Ik houd immers niet van de natuur, ze is voor mij geheel abstract gebleven.”

Romantisch

Op het moment dat Tigor, al is het maar voor even, in de voetsporen van Jean-Jaques Rousseau treedt, begint een dwaaltocht die hem uiteindelijk tot op de hellingen van de heilige berg Ararat voert, waar hij, zijns ondanks, naar bewijsmateriaal voor het bestaan van God gaat zoeken. Met dit bewijsmateriaal hoopt hij het christelijke Armeense volk, dat in Turkije en in de Sovjet-Unie onderdrukt wordt, een steuntje in de rug te geven.

Maar Tigors beklimming van de berg Ararat is een absurde onderneming. Horden dagjesmensen hijsen zich aan de voet van de berg in hun rugzak, om elkaar op de top te fotograferen bij een replica van de Ark van Noach. Tigor volgt natuurlijk niet de gebaande wegen en valt dan ook pardoes in handen van Koerdische pesjmerga's.

Aan het slot van de roman buitelen de gebeurtenissen over elkaar heen. Misschien had het sowieso spannende verhaal aan diepgang gewonnen wanneer Jungk zijn fantasie minder de vrije loop had gelaten. De ietwat modieuze verwerking van de Armeense en Koerdische geschiedenis doet, gekoppeld aan de ontwikkeling van een mens die zichzelf in de strijd met de elementen leert kennen, geforceerd aan.

In sommige opzichten lijkt de gekwelde professor op de Goethe's misantropische Werther uit de Sturm und Drangtijd, maar doorgaans wordt het verhaal zo blijmoedig verteld dat de contouren van de romantische Taugenichts opdoemen. Als een verre verwant van Werther en de Taugenichts zoekt Tigor naarstig naar een vluchtroute uit de burgerlijke maatschappij. Net als in het geval van Werther leidt deze protesthouding tot Tigors ondergang. Een vage romantiek, geboren uit frustratie, stond tijdens het natuurexperiment de eenheid met de natuur in de weg, maar aan het slot van Tigors avonturen wordt dat ideaal op een onverwachte manier toch nog verwezenlijkt.

De in Parijs woonachtige Peter Stephan Jungk (1952) studeerde in Los Angeles aan het American Film Institute. Hij publiceerde de afgelopen jaren een roman en wat verhalen, naar nu blijkt "voorproefjes' voor deze indrukwekkende roman, in mijn ogen een van de beste boeken van dit jaar.