Van 1800 graancirkels is het ontstaan nog niet verklaard; Buitenaards mysterie of wereldwijde grap

Eindelijk leek het raadsel opgelost: de mysterieuze figuren die sinds een jaar of tien in Britse graanvelden verschijnen - cirkels, ovalen, vierkanten, driehoeken, rechthoeken en grote complexe symmetrische configuraties van bijna 100 meter lang - waren het werk van grappenmakers, precies zoals velen al lang vermoedden.

In het boulevardblad Today van afgelopen maandag werd de sluier gelicht: twee zestigers uit Southampton, Douglas Bower en David Chorley, waren sinds 1978 tweehonderd maal druk geweest met het pletten van koren, en hadden al doende stof gecreëerd voor een half dozijn boeken, twee tijdschriften en ontelbare radio- en tv-programma's - en hadden de 830 leden van het Londense Centre for Crop Circle Studies zeeën van vrije tijd gekost. In juichpose staat het ondernemende tweetal op de voorpagina van het dinsdagnummer van Today met als ondertitel: “ON TOP OF THE WORLD: Doug en Dave genieten van het succes van hun internationale grap.”

Internationaal was de grap zeker: journalisten uit ten minste zes landen waren inmiddels getuige van demonstraties die Doug en Dave - beiden artist - de laatste dagen gaven. Maar anders dan kranten over de hele wereld meldden, bestond de grap uit het verhaal zelf: via een glijbaan van ondeskundigheid bij de internationale journalistieke gemeenschap belandden Doug en Dave op de voorpagina's.

Kenners zijn allerminst verontrust door de "onthulling', met één - tijdelijke - uitzondering. De redactie van Today liet een van de meest gerenommeerde experts, Pat Delgado, in de val lopen. Zonder enige voorbereiding werd hij geconfronteerd met een overvloed aan bewijsmateriaal voor de graptheorie - inclusief een vers gemaakte graanfiguur die door Delgado als authentiek werd geïdentificeerd.

Ralph Noyes, secretaris van het CCCS, laat geërgerd weten: “Delgado is schandalig behandeld. Hij is emotioneel zeer sterk bij de cirkels betrokken, en door hem met een hele reeks gegevens tegelijk te confronteren, raakte hij in een soort shocktoestand. En op dat moment heeft hij verklaard dat de claim van Bower en Chorley een verklaring zou kunnen zijn. Toen hij dat zei, was hij de wanhoop nabij.” Delgado heeft zijn bewering inmiddels herroepen. Maar het was te laat, voor Today was de oogst binnen. Come on, Pat, admit it you were had, schreeuwde het schandaalblad dinsdag over twee volle pagina's.

Redenen waarom de claim geen einde zou hoeven maken aan de "multi-million pound circle industry', waarvan Today en passant schande spreekt, zijn er legio. De meest opvallende is dat inmiddels 2.000 graanfiguren geregistreerd staan in de dossiers van het CCCS, terwijl Doug en Dave er maar 200 gemaakt zeggen te hebben. Die andere 1800, plus kleinere aantallen cirkels in Japan, Australië, Canada en de Verenigde Staten zouden het werk zijn van niet geïdentificeerde collega-oplichters. Dat de twee artists die anderen niet kennen is des te bevreemdender, omdat vaak in één nacht verschillende figuren zijn ontstaan, met een maximum van twaalf, verspreid over heel Engeland.

Noyes: “Bower en Chorley hebben hun demonstratie overdag gegeven, en het resultaat was volgens onze waarnemers allesbehalve indrukwekkend. Bedenk dan dat de meeste figuren 's nachts ontstaan, ook als er geen maan is en soms bij zeer slecht weer. Ik wil wel eens meemaken dat ze een perfect symmetrisch patroon van 100 meter lang maken, bij regen en storm in een maanloze nacht, en dan zonder sporen achter te laten. Wij controleren nieuwe figuren altijd op de aanwezigheid van voetsporen in het terrein, en die vinden we vrijwel nooit. Het cirkelfenomeen is al jaren een dankbaar doelwit voor practical jokers en ik twijfel er niet aan dat Bower en Chorley inderdaad een paar vervalsingen op hun naam hebben. Het CCCS is voortdurend aan het experimenteren met methoden om de figuren zelf te maken, zodat we de echte beter van de vervalsingen leren onderscheiden. Als iemand in staat zou zijn om zonder sporen een figuur te maken in een deel van een graanveld dat niet via tractorbanen te bereiken is, zouden we daarin zeer geïnteresseerd zijn. Volgens ons is dat onmogelijk.”

John Michell, hoofdredacteur van het vakblad The Cereologist, die op 15 juli op deze plaats aan het woord kwam, heeft ook nog wel wat vragen voor de redactie van Today. Bijvoorbeeld hoe Bower en Chorley 15 centimeter smalle ringen van 100 meter doorsnee maakten zonder voetsporen achter te laten, en waarom ze hun onthulling bewaarden tot het oogstseizoen, waarin vrijwel nooit figuren ontstaan. “They're just country clowns”, aldus Michell die zijn nering allerminst bedreigd ziet. “De stukken in Today zijn niets meer dan een krantestunt, vooral bedoeld tegen The Sun, waarin het verschijnsel onlangs serieus werd genomen.” En Noyes: “De kranten hebben allemaal een jubeltoon aangeslagen omdat ze het grote publiek niet langer hoeven te confronteren met de mogelijkheid van een veel interessantere verklaring dan bedrog.”

Dat de figuren toch allemaal door mensen zijn gemaakt wil hij niet voor honderd procent uitsluiten - “maar dat bewijs is door Bowes en Chorley in de verste verte niet geleverd.”