Rookdetector

Niet iedereen die 's avonds opgewekt de dekens over het hoofd trekt komt daar 's ochtends even opgeruimd weer onder vandaan. Jaarlijks komen enige tientallen slapers gedurende de nachtelijke leefpauze om het leven door brand en - vooral - aan brand gelieerde verschijnselen als de ontwikkeling van rook en giftige dampen. Volgens het CBS verliezen de laatste jaren jaarlijks zo'n zeventig tot tachtig mensen bij branden het leven. Alle soorten branden zijn dat, zowel binnen- als buitenbranden. 1989 Was een uitschieter met 130 doden.

Bulletin 83 van het Nederlands Brandpreventie Instituut (NBPI) geeft een nadere analyse van het topjaar. Van 384 woningbranden is onderzocht hoe zij zich ontwikkelden en hoe snel zij ontdekt werden. Het blijkt dat er 72 "snelle' branden waren, 45 "vertraagde' en maar liefst 125 "langzame' branden. Ook de niet ingedeelde branden waren vermoedelijk langzaam. Een voornaam kenmerk van een langzame brand is dat hij laat ontdekt wordt en naar verhouding veel doden maakt. Die komen dan meestal door rookvergiftiging om het leven. “Driekwart heeft de vlammen nooit gezien.”

Het gaat niet aan het brandrisico te overdrijven, het is peanuts vergeleken met wat het zelf-roken aan tol eist. Anderzijds is het natuurlijk een onaangename verrassing in de slaap door rookvergiftiging uitgeschakeld te raken. Het kan geen kwaad het risico verder te beperken. Ook voor de luttele koolmonoxydevergiftigingen en elektrokuties die zich nog voordoen zijn zware technische innovaties bedacht en ingevoerd.

Hoe het zij de Nederlandse overheid overweegt nu ook de plaatsing van brandmelders in de particuliere woning te stimuleren. Binnenlandse zaken (waaronder het brandweerwezen ressorteert) heeft de Stichting Consument en veiligheid, het NBPI en ingenieursbureau SAVE opdracht gegeven kwaliteitseisen te formuleren en binnenkort zal de consument daar zeker meer van horen.

Er bestaan allerlei brandmelders. Er zijn er die reageren op hitte of een levendig vlammenspel of de ontwikkeling van koolmonoxyde, maar de huismelders die worden aangeboden zijn stuk voor stuk rookdetectoren. Tot een een jaar of tien geleden waren dat altijd "optische' detectoren want "ioniserende' melders waren nog verboden. Sinds kort zijn die ook toegelaten.

De optische melders bevatten een kleine lichtbron en een lichtgevoelige cel die pas licht krijgt te zien als dat tegen rookdeeltjes reflecteert. Een bewezen en dus betrouwbaar principe. Het nadeel van de optische melders zou zijn dat ze wat traag reageren.

De ioniserende melders bevatten een radioactieve bron en zijn dus veel aardiger. Het was daarom een aangename verrassing dat Product Marketing Services in Oosterhout spontaan een ioniserende melder opstuurde. PMS brengt de melders op de markt in een gecompliceerde samenwerking met een filmdistributiebedrijf dat dezer dagen een rampenfilm vertoont en de Nederlandse Brandwonden Stichting die 50 cent krijgt van elke verkochte melder. De film is een vehicle voor de introductie van de melder, en de samenwerking is een vorm van synergie.

De bezitter van een melder, die PMS "First Alarm' noemt, wordt vanaf het omhulsel van zijn toestel opgeroepen de melder niet te ontmantelen. Doet hij dat toch - en hij zal wel moeten om jaarlijks de 9 volts batterij te vervangen - dan vindt hij een printplaatje met wat weerstanden, een trilplaatje voor het akoestisch signaal (een hels gesnerp) en een zwart plastic kooitje waarin zich de Radioactieve Bron bevindt. Op het functionele stalen afschermplaatje van de kooi wordt vermeld dat het hier americium-241 betreft met een activiteit van 37 kilobecquerel. Alle ioniserende brandmelders bevatten tegenwoordig americium. Vroeger werd ook wel radium gebruikt.

Americium-241 wordt uit het bekende plutonium bereid door dat met neutronen te beschieten. Het is een isotoop die zowel alfa- als gammastralen uitzendt. De alfadeeltjes doen het werk. Zij ioniseren de lucht (de stikstof- en zuurstofmoleculen) waardoor onder normale omstandigheden een keine stroom tussen twee elektroden kan lopen. Rook adsorbeert de geïoniseerde moleculen en verlaagt de stroomsterkte. De sigarenroker stelt tevreden vast dat ook coronarook binnen een seconde een helder signaal doet gaan, zelfs stoom en bak- en braaddampen worden opgemerkt.

De vraag is natuurlijk of men met het americium niet een nieuw gevaar in huis haalt. De rookvergiftiging inruilt voor kanker of aantasting van het nageslacht. Dat is niet het geval, die discussie is al lang geleden in de kantoortuin gevoerd. De alfa- en gammastraling blijft geheel binnen het omhulsel en voor zover dat niet het geval is zinkt het in het niet bij de straling die men al van nature van kruipruimte, muren en tabaksrook ontvangt.

Het voor PMS bemiddelende adviesbureau belt nog even op met het bescheiden verzoek alleen PMS als importeur te noemen en niet ook Aquaplan International in Amersfoort. Een kleine moeite. De goedkoopste First Alarm kost zestig gulden. Vermeldenswaard is dat hij zelf aangeeft wanneer de batterij leeg raakt en dat ongeveer een maand blijft doen. Hij moet aan het plafond worden vastgeschroefd.