Muziek op de hoek van de straat

Sur. Regie: Fernando Solanas. Met: Susu Pecoraro, Miguel Angel Sola, Philippe Leotard. In: Den Haag, Haags Filmhuis.

Een nachtelijke straathoek, een blinde muur, een vervallen gevel. Windvlagen wekken flarden oud papier tot leven, vaal licht uit een café-venster valt op een kleine groep mannen in verfrommelde pakken. Ze maken muziek. Ze zingen, ze spelen, viool, gitaar, terwijl de snerpende tonen van de bandoneon de dienst uitmaken. Ze vertolken een tango zoals die alleen in Argentinië ontstaan. Astor Piazolla componeerde de muziek voor Sur (Zuiden), de film die met deze scène begint. Muziek als een rauwe schreeuw, meeslepend, sensueel, vertolker van hartstocht, nostalgie en verdriet en van noot tot noot zwelgend in het drama dat wordt opgeroepen.

Cineast Fernando Solanas laat Sur daadwerkelijk ontstaan uit de muziek op die straathoek. Het lied bepaalt de beelden die we gaan zien, het drama van het verhaal dat volgt, de hartstocht ervan en de sensualiteit.

De muziek blijft, het orkestje vervaagt. We zien de nu lege straathoek en we begrijpen dat we te doen hadden met de fantomen die ook de Latijnsamerikaanse literatuur zo meeslepend maken. Levende mensen laten de doden niet koud. Wanneer die zien dat ze van nut kunnen zijn voor vrienden en verwanten, duiken ze plotseling op. Met aanwijzingen en goede raad en vol verhalen over het verleden, om ze te helpen begrijpen en accepteren wat hen overkomt en om ze te leren relativeren.

Sur vertelt een liefdesgeschiedenis. Het is 1983, de Argentijnse militaire dictatuur komt ten einde en een man komt na vijf jaar terug uit de gevangenis waar hij om politieke redenen werd opgesloten. Hij steekt het nu lege, donkere pleintje over langs het café (het heet "Sur') en hij rammelt aan een luik. Binnen wordt een vrouw wakker die een naam fluistert. Zijn naam, ontdekken we even later, maar dan is hij alweer weggevlucht. Anders dan je zou verwachten, brengt hij het niet op om zich nu te laten omhelzen door zijn geliefde en kussen door het zoontje dat hij alleen sporadisch en door gaas of tralies heen op zag groeien. Evenmin zet de vrouw alles op alles om hem te traceren. Vijf jaar onzekerheid is lang, ook als je van elkaar hield.

In brokstukken, gedicteerd door de tango's van Piazolla, voortgestuwd door de teksten van de liederen en geïllustreerd door de hartstochtelijke, smachtende camera van Felix Monti, komen hun verhalen tot ons. Pas aan het eind, wanneer de nacht voorbij is zullen hun geschiedenissen rijp zijn om samen te vloeien. Solanas heeft ons dan volledig bewust gemaakt van de pijn van hun weerzien, van de schuld die ze ten opzichte van elkaar dragen, van hun twijfels, hun zwakte en vooral van het verdriet dat ze doormaakten. Hij als vertrapte gevangene, zij, een rechteloze alleenstaande vrouw en moeder, als onbestorven weduwe. Wie wil kan in hun verhaal een allegorie herkennen van het moiezaam opkrabbelen van geknecht Argentinië, maar dat hoeft niet. Sur is vooral een doordachte, volwassen liefdesgeschiedenis, met aandacht voor de moeite die het vergt om in tegenspoed en twijfel van iemand te blijven houden.

Het mooie van Sur is dat Solanas zijn publiek geen ellende bespaart en toch meeslepend blijft, geestig, met gevoel voor betrekkelijkheid en ironie. Dat is niet het minst te danken aan het joyeuze "spook' dat de gewezen gevangene laat weten dat hij hem zoekt om hem bij te staan, want "jij krijgt het nog moeilijk'. El Negro heette hij bij leven, voor hij door een collaborateur werd afgemaakt - vol afstandelijke pret roept hij die gebeurtenis nog even op, ter illustratie van de aard van overlopers en verraders die je aan je eigen kant waande. Aan de hand van een overledene is immers alles mogelijk. Het echtelijk bed van je ouders staat op straat, zij liggen erin en ze reageren of ze nog leven. Een ademstokkende gevangenisherinnering komt tot rust door de draai die zo'n spook eraan geeft.

El Negro verklaart gaandeweg zijn gast, die eens een collega was op de fabriek en bij toeval het ondergronds verzet binnenrolde, diens eigen verleden en ook dat van zijn vrouw. Dankzij zijn in de dood gerijpte wijsheid zal het paar de kracht opbrengen om het oude vertrouwen terug te vinden, wat er ook is voorgevallen.