Moskou belooft kernwapens onder centraal gezag te houden

MOSKOU, 12 SEPT. Hoge Sovjet- en Russische functionarissen hebben de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, gisteren verzekerd dat de kernwapens in de Sovjet-Unie onder de controle blijven van het centrale gezag. Rusland is verder bereid de omstreden Koerilen-eilanden aan Japan af te staan. Alleen over de mogelijke uitlevering van de voormalige Oostduitse partijleider Erich Honecker aan de justitiële autoriteiten van de Bondsrepubliek is nog geen overeenstemming bereikt.

De Sovjet-Unie op haar beurt wenst nu wel snel daadwerkelijke financiële hulp uit het Westen.

De Russische concessie aan Japan werd gisteren door president Boris Jeltsin zelf gedaan in een gesprek met Baker in de marge van de CVSE-conferentie die dezer weken in Moskou plaatsvindt. Volgens Baker heeft Jeltsin in dat onderhoud “zeer substantiële suggesties” gedaan die nu echter nog niet “publiekelijk bediscussieerd kunnen worden”. De econoom Grigori Javlinski, een der vice-premiers in het interim-kabinet van de Unie, bevestigde gisteren dat er in Moskou wordt gezocht naar een oplossing van het conflict met Japan over de vier Koerilen-eilanden die de Sovjet-Unie op de valreep van de Tweede Wereldoorlog heeft geannexeerd. “Er zijn reële perspectieven. De regeling van het probleem zal niet erg lang duren”, aldus Javlinski.

Dit voorjaar heeft Sovjet-president Michail Gorbatsjov tijdens zijn staatsbezoek aan Tokio reeds geprobeerd om overeenstemming met Japan te bereiken. Dat lukte toen niet, mede omdat Jeltsin indertijd op voorhand weigerde welke afspraak dan ook te accepteren zolang hij als Russische leider daarin niet werd gekend.

Kort daarvoor had president Gorbatsjov op een persconferentie samen met Baker bekend gemaakt dat Moskou snel met Cuba gaat overleggen over de terugtrekking van de Sovjet-militairen. De president wil snel de eerste brigade van drieduizend man terughalen. De resterende achtduizend zouden later moeten volgen. “We willen onze relaties met Cuba moderniseren. Cuba heeft dezelfde opvatting”, zei Gorbatsjov niet geheel naar waarheid. Havana toonde zich gisteren namelijk verbaasd over de voornemens van de Sovjet-Unie.

Volgens Baker ligt er nu voor de Sovjet-Unie ook meer economische hulp in het verschiet dan een paar maanden geleden. Tijdens de topconferentie van de G7 in Londen stonden de Verenigde Staten op het standpunt dat de Unie zich eerst verder zou moeten democratiseren en liberaliseren alvorens er van concrete hulp sprake kon zijn. Gisteren zei Baker echter “geloofwaardige projecten” te zien waarbij het Westen zou kunnen helpen. Over concrete bedragen liet hij zich niet uit. Zijn Sovjet-collega Boris Pankin vroeg gisteren niettemin om tweehonderd miljard gulden voedsel- en medicijnen-hulp.

Baker werd tijdens zijn bilaterale gesprekken gisteren ook gerustgesteld over de wijze waarop de nieuwe Unie de kernwapens wil gaan beheren. Volgens Jeltsin blijft het “nucleaire arsenaal onder controle van één centrum”. “Baker en het Amerikaanse volk kunnen gerust zijn”, aldus Jeltsin. De nieuwe Sovjet-minister van defensie Jevgeni Sjaposjnikov verklaarde gisteren hetzelfde. Tijdens een “consultatieve vergadering” met vertegenwoordigers van de vijftien deelrepublieken is overeenstemming bereikt over de “eenheid van de krijgsmacht” en het beheer van de atoomwapens.

Dit akkoord is vooral van belang voor de Oekraïne waar buiten Rusland de meeste strategische wapens zijn gestationeerd. De Oekraïense regering heeft ingestemd met de overdracht van dit arsenaal. Maar in de politieke strijd, die in deze Sovjet-republiek is ontbrand om het presidentschap, begint het beheer van de kernwapens nu toch een rol te spelen. Vjatseslav Tsjornovil, de radikale burgemeester van Lvov in het westelijke gelegen Galicië die namens de nationalistische onafhankelijksbeweging Roech in het krijt treedt tegen de huidige regeringsleider en (ex-)communist Leonid Kravtsjoek, verklaarde eergisteren in Lvov dat hij niet wil afdingen op het uitgangspunt van Roech dat de Oekraïne een “kernwapen-vrije staat” moet worden maar dat de natie niet onmiddellijk afstand moet doen van de atoomwapens omdat ze een pressiemiddel kunnen zijn in de strijd om de Oekraïense onafhankelijkheid. “De aanwezigheid van kernwapens kan, samen met ons verlangen om onze republiek tot een atoomvrije staat te maken, een goede stimulans zijn voor de internationale gemeenschap om de Oekraïne als een onafhankelijke staat te erkennen”, aldus Tsjornovil.

Deze opmerking van Tsjornovil stond haaks op de toespraak die Baker gisteren hield voor de CVSE-conferentie. Volgens Baker moeten de Sovjet-republieken zich in hun onafhankelijkheidsstreven juist terughoudend opstellen. “De Europese geschiedenis ken al te veel voorbeeld van onverantwoordelijk gedrag met alle verschrikkelijke gevolgen vandien”, aldus de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken.