Inhaalmanoeuvre van Kok in Scheveningen doet partij ontwaken

SCHEVENINGEN, 12 SEPT. PvdA-leider Wim Kok is zijn partij aan het wakker schudden. In Scheveningen tijdens zijn tweede WAO-spreekbeurt probeerde Kok in één avond in te halen wat sociaal-democraten jarenlang liever voor zich hielden. Dat de verzorgingsstaat totaal uit de hand is gelopen. Dat er te weinig mensen in Nederland het geld verdienen voor de uitkeringen. Dat van de WAO een "open huis' is gemaakt. Dat niet iedereen met een uitkering die ook nodig heeft. Dat de overheid echt geen geld meer heeft. Met als stopwoord "laten we wel wezen' vuurde Kok de ene onaangename waarheid na de andere op de zaal af. De partij moet "eerlijker met elkaar doorspreken' wat er aan de hand is. Een omslag in het denken is nodig, taboes moeten doorbroken, de zaken moeten bij de naam worden genoemd.

Het congres van 28 september beslist niet alleen over het lot van het kabinet en de partijleider, maar ook over “het bestaansrecht van de PvdA in de jaren negentig”, aldus Kok. Zijn sociaal-democraten wel in staat om de verzorgingsstaat te vernieuwen? De discussie over WAO en ziektewet heeft “nauwelijks een discussie losgemaakt die over veel meer gaat”. Voor Kok is de uitkomst van die discussie de lakmoesproef voor de volwassenheid van de PvdA als regeringspartij.

Kok bereidde zijn gehoor voor op nog vervelender boodschappen. Regeren is “taai en moeizaam” en als straks Prinsjesdag aanbreekt zou het allemaal nog veel taaier en moeizamer blijken. “U zult weer bezuinigingen tegenkomen waarvan u zegt - komt dat er nu ook nog bij? Het antwoord is ja, dat komt er ook nog bij.” Kok sprak over plicht, verantwoordelijkheid, eerlijkheid - over de noodzaak om nu niet op te geven en om zich af te vragen "waar we nu eigenlijk voor staan'. Nog ieder jaar geeft de overheid twintig miljard meer uit dan er ontvangen wordt - de rekening in rente wordt zo hoog dat het kabinet straks geen kant meer op kan.

De goed bedoelde steun uit de zaal ("t is de schuld van De Vries en Lubbers') verwierp hij met een handgebaar. Ook de PvdA als oppositiepartij had in de eigen alternatieve begrotingen nooit aangedrongen op de maatregelen die het nu zelf gedwongen is te nemen. “We zijn allemaal met hetzelfde sop overgoten geweest. Ook wij hadden slappe knieën.” Hij gaf toe dat het "zuur' is om nu de gevolgen ervan mede te moeten dragen, “maar ontslaat ons dat van de plicht om er nu iets aan te doen? Nee, wij zijn nu verantwoordelijk”. Kok had geen zin om “harder voor Lubbers te zijn”, zoals de zaal verlangde. “Nee, we moeten harder voor onszelf zijn.” Evenmin was het allemaal de schuld van de werkgevers, zoals de zaal wilde. “Ook de vakbonden hebben eraan meegedaan. Ook de uitvoeringsinstanties, waar klantvriendelijkheid soms wordt verwisseld met houden zoals het is. Eens in de WAO blijft dan in de WAO”.

Het werd een imposante oefening in deemoed en boete voor het verleden. En de zaal beloonde hem met fors applaus. De vooral oudere leden die het spreekgestoelte beklommen lieten vooral blijken hoezeer ze zich dezer dagen verscheurd voelen. Wat moesten ze nou op Prinsjesdag-actiedag? Demonstreren met de vakbond tegen de "asociale plannen' van het kabinet, zoals ze dat al decennia gewend waren? Of Kok vertrouwen en met de partij mee het achterhoedegevecht voeren in het kabinet? Waarom doet Wim nou niet gewoon mee met de bond?

Kok zei het zich niet te kunnen permitteren. Alleen een volumebeleid en geen prijsmaatregel in de WAO, - “ik zeg het u helder en straight” - dat risico was hem te groot. Maar hij had wel een troost voor de zaal. Het aanbod aan de vakbeweging stond nog steeds. Als het aantal WAO'ers gaat dalen, dan maakt het kabinet de bevriezing van de uitkeringen na 1994 weer ongedaan. “Dus laten we er met z'n allen voor zorgen dat die prijsmaatregel niet te lang hoeft te duren.” Het was een handige zet - het vakbonds alternatief maakt zo via een zijdeur ook deel uit van het kabinetsbeleid. De achterban heeft iets om voor te strijden en Kok zet de onrust in zijn partij in voor het eigen doel.

Ook in andere PvdA-afdelingen werd gisteravond over de WAO gesproken. In Lelystad zei minister Pronk dat de PvdA ernstig heeft gefaald in het debat over de toekomst van de sociale zekerheid. Over de WAO zei hij dat “we dergelijke besluiten nu niet meer voor ons uit kunnen schuiven.”