Hoogovenbibliotheek beheert boeken commercieel verantwoord

Hoogovens IJmuiden heeft met een aaneengesloten oppervlakte van achthonderd hectare - dat is evengroot als Bussum - het omvangrijkste fabrieksterrein in Nederland. Het bedrijf heeft een eigen netnummer voor de telefoon en het aantal werknemers bedraagt zestienduizend. Een gemeente heeft bijna twee keer zoveel inwoners nodig voordat zij een zelfstandige bibliotheek krijgt, maar Hoogovens heeft er zelfs een met twee filialen.

Dat de bedrijfsbibliotheek bij Hoogovens uit drie delen bestaat, komt niet voort uit een streven alles in de overtreffende trap uit te voeren. De enige reden is de wil om de verzamelde kennis zo dicht mogelijk bij de gebruikers te brengen. De boeken en tijdschriften over de technische aspecten van de staalproduktie zijn vlak bij de Research-afdeling ondergebracht. Werken met een macro-economische inslag hebben hun plaats gevonden in het hoofdkantoor waar de top van de onderneming zetelt. En ten slotte is in een ander hoofdkantoor informatie te vinden over onderwerpen als bedrijfsgezondheidszorg en personeelsbeleid.

Niet alleen de ruimtelijke plaatsing van de bibliotheek zou het motto "de bibliotheek komt naar je toe' rechtvaardigen. Marga Dolk en Edward Putman, respectievelijk chef van de bibliotheek en van de documentatieafdeling, leggen uit dat zij actief proberen produkten af te zetten. De bibliotheek is geen verzamelplaats van kennis waar Hoogovenaren vrijblijvend gebruik van kunnen maken. De bibliotheek ontleent haar bestaansrecht aan kennisoverdracht en zij moet hard kunnen maken dat haar diensten de produktiviteit van het bedrijf ten goede komen. In de praktijk gebeurt dit doordat de bibliotheek gemaakte kosten moet terugverdienen. De overige bedrijfsafdelingen moeten betalen voor door haar te verrichten diensten en op die manier is het nut van de bibliotheek meetbaar.

Het uiteindelijke doel van bibliotheek en documentatieafdeling is voorkomen dat het wiel opnieuw wordt uitgevonden. Alle kennis die in principe beschikbaar is, moet optimaal benut worden. De bibliotheek neemt daarbij het beantwoorden van globale vragen voor haar rekening. Specialistische vragen die diep op de stof ingaan worden door de documentatieafdeling behandeld. Putman: ""Het is u vraagt, wij draaien. Als iemand iets wil weten over een detail, dan moeten wij snel een relevant artikel kunnen leveren. Hierin moet de passage waar het om draait dan bij voorkeur onderstreept zijn.''

Het voordeel van een eigen bibliotheek voor het staalbedrijf is dat deze zich kan richten naar de bijzondere wensen van de onderneming. De literatuur wordt ontsloten tot in micro-thema's die exact aansluiten bij de kernactiviteiten van het bedrijf. De Hoogovenaren verliezen daardoor geen tijd met speurtochten naar vakliteratuur, waarvoor gecomputeriseerde databanken uit de gehele wereld geraadpleegd moeten worden.

In verscheidene bulletins worden zij geattendeerd op studies en feitelijke informatie die op hun terrein is verschenen. In de door de documentatieafdeling gemaakte "IJzer en Staal Kroniek' staan bijvoorbeeld wetenswaardigheden over de staalindustrie. Hierin is onder andere het voor insiders ongetwijfeld belangwekkende bericht opgenomen dat het Amerikaanse bedrijf Bethlehem de warmbandwalserij in Sparrows Point na een ingrijpende modernisering weer in bedrijf heeft gesteld. Twee plakkenovens, twee haspels, een kantschaar, een omwalstuig en een coilbox zijn alle vernieuwd en dit maakt onder meer een betere snelheidsregulering mogelijk.

Iedere strekkende meter bibliotheekplank kost geld en daarom wordt de boekenverzameling regelmatig opgeschoond. Werken die niet meer van belang zijn voor het bedrijf, worden allereerst aan de Technische Universiteit Delft aangeboden. De meeste boeken vormen echter geen aanvulling voor de immense collectie aldaar. De bibliotheek organiseert daarom regelmatig een braderie waarbij het personeel gratis verouderde boekwerken kan meenemen. De werken die dan nog overblijven gaan evenals sommige ingebonden oude jaargangen van tijdschriften via het Netherlands Universities Foundation for International Cooperation (NUFFIC) naar de Derde Wereld.

Het gaat de bibliothecaris niet aan haar hart de verouderde werken weg te moeten doen. Het kostenbewustzijn is groter dan de liefde voor het gedrukte papier. Dit blijkt ook uit de uiterst efficiënte, maar volgens Dolk inmiddels alweer verouderde manier waarop de vijfhonderd belangrijkste tijdschriften worden bewaard. Zij worden na ontvangst meteen op microfiche gezet en opgeborgen in een kast van ongeveer tweeeneenhalve meter breed en één meter hoog en diep. In deze relatief minuscule kast zijn al tien jaargangen opgeslagen. Alle artikelen zijn daardoor snel terug te vinden, maar wie wil weten hoe een bepaald tijdschrift aanvoelt, klopt vergeefs bij de bibliotheek aan. De bladen keren na een rondreis langs geïnteresseerden in het bedrijf niet terug op de planken. Tegenwoordig worden voor dergelijke doeleinden beeldplaattechnieken toegepast.

Toch zijn bibliofiele gevoelens Putman en Dolk niet vreemd. Zij hebben de archivaris zo ver gekregen dat hij een plank heeft vrijgemaakt voor enkele min of meer zeldzame werken. Deze boeken zijn misschien niet van direct belang voor het bedrijf, maar historisch gezien zeer interessant.

Hoe deze werken onverwacht goed terecht kunnen komen blijkt bijvoorbeeld bij een oud exemplaar over de bouw van stoomlocomotieven. Dat wordt nu gebruikt door een groepje personeelsleden dat zich ten doel heeft gesteld in hun vrije tijd stoomlocomotieven rijvaardig te houden. Een ander deel uit de verzameling dat boekliefhebbers kan bekoren, zijn de jaargangen van het befaamde "Stahl und Eisen'. Putman: ""Wij hebben dit blad vanaf de zesde jaargang in 1886. Wie dit in zijn handen neemt voelt het tijdperk over zich heen stromen. Op de omslagen van de oudste nummers zie je langzaam maar zeker de tierelantijntjes van de Jugendstil wegebben. In de oorlogsjaren is de mooie uitvoering van de jaren daarvoor verdwenen en heeft iedere band een inleiding waarin de hoop uitgesproken wordt dat de staalindustrie de Duitse soldaat toch nog de overwinning zal brengen. In de periode na de oorlog is het blad gedrukt op het extreem slechte papier van de wederopbouw.''

De romantiek speelt echter alleen in de marge van de bibliotheek een rol. Het bedrijfsbelang staat voorop. Dat de bibliotheek van Hoogovens in principe ook toegankelijk is voor derden, moet gezien worden als een vriendendienst aan collega-bibliothecarissen. Dolk: ""Wij kunnen niet alles zelf hebben en doen vaak een beroep op de bibliotheek van de Technische Universiteit Delft. Die bibliotheek is als een soort vader en moeder voor ons. Als tegenprestatie lenen ook wij onze boeken wel eens uit.''

Bibliotheek Hoogovens IJmuiden. Postbus 10.000. 1970 CA IJmuiden. 02514-92533. Alleen toegankelijk na afspraak. Hoofdonderwerpen: Metallurgie, mineralen, energie, transport, milieu, automatisering, bedrijfsgeneeskunde, bedrijfseconomie, personeelsaangelegenheden en management. Aantal boeken: 55.000 titels. Tijdschriften: 2.400 titels.