Afsterven dividivi's op Bonaire is tot nog toe een raadsel

Met zijn karakteristieke scheefgewaaide silhouet is de divi-divi, ook wel bekend als watapana-boom, het symbool van de Benedenwindse eilanden.

Maar de vraag is voor hoe lang nog. Overal sterven deze fotogenieke bomen met hun platte, met de wind meegebogen kroon ineens massaal af. Oorzaak is vermoedelijk een tot nog toe onbekende ziekte. Dat melden onderzoekers van De Dorschkamp, Instituut voor Bosbouw en Groenbeheer. Zij roepen de toeristenindustrie, die immers alle belang heeft bij het voortbestaan van de watapana op het eiland, op om een nader onderzoek te financieren.

De watapana (Caesalpinia coriaria) is niet alleen karakteristiek in het landschap, hij beschermt de bodem ook tegen erosie. Blad en peulen worden in de droge tijd als veevoer benut. Op Bonaire bereikt de boom een hoogte van vier tot vijf meter en een doorsnee van 40 tot 50 centimeter. In de eeuwige wind sterven takken steeds aan de loefzijde af en groeien aan de lijzijde aan. Hoe oud de bomen kunnen worden is onduidelijk, want een verband tussen jaarringen en groeiseizoen ontbreekt.

In 1987 werden voor het eerst stervende bomen ontdekt en in drie jaar tijd heeft de sterfte zich in noord-oostelijke richting over het eiland verspreid. Imiddels is zo'n 11.000 hectare, tweederde van het totale watapana-areaal, afgestorven.

Onderzoek van Dorschkamp-fytopatholoog M. de Kam wees uit dat aangetaste bomen hun vitaliteit zeer snel verliezen. Ze lopen niet meer uit, hooguit produceren ze nog enkele ziekelijke bleke scheutjes. Daarna sterft de boom in zijn geheel af, sterfte van losse takken werd niet waargenomen. Andere boomsoorten dan de watapana bleven gezond.

Volgens de onderzoekers duidt het ziektebeeld op plotselinge, snelle verdroging. In principe zou de oorzaak daarvan een schimmel kunnen zijn die de wortels of de boombast aantast of een micro-organisme dat de vaten verstopt, maar elk spoor van zulke ziekteverwekkers ontbrak. Merkwaardig was ook dat er naast dode nog genoeg levende wortels werden aangetroffen die de boom in leven hadden kunnen houden. Omdat de watapana bekend staat als zeer droogtebestendig, is het plotselinge afsterven des te raadselachtiger. Het plotselinge uitbreken en het verspreidingspatroon duiden op een of ander onbekend micro-organisme. Volgens de onderzoekers moet het een submicroscopische, obligate parasiet zijn: een organisme dat niet buiten zijn slachtoffer in leven kan blijven. Om de aanwezigheid van zo'n klein wezentje aan te tonen zijn geavanceerde elektronenmicroskopische, serologische of DNA-technieken nodig. Het wachten is nu op het geld daarvoor. (Boomblad, september)