Vakbeweging vreest ingrijpen in Cao's

ROTTERDAM, 10 SEPT. Wat voert het kabinet in zijn schild met de zogenoemde bovenwettelijke uitkeringen ? Die vraag is actueel nu voorzitter J. Stekelenburg van de vakcentrale FNV zondag in het tv-debat met minister W. Kok van financiën schande van sprak van het kabinetsplan om een streep te halen door deze uitkeringen.

Helemaal nieuw is deze dreiging voor de vakbeweging niet. Want toen het kabinet half juli besliste over de ingrepen in Ziektewet en WAO werd de Kamer geschreven: “Het kabinet wil langs wettelijke weg bevorderen dat over bovenwettelijke uitkeringen in nieuwe CAO's nieuwe afspraken worden gemaakt”. Uit die brief werd echter niet duidelijk wat het kabinet hiermee precies bedoelde.

Duidelijkheid is er ook daarna niet gekomen. Het kabinet hult zich in diep stilzwijgen. Kok reageerde zondag niet op Stekelenburgs "onthulling' en de woordvoerder van Sociale Zaken vraagt om geduld tot Prinsjesdag, volgende week dinsdag. Maar dat er iets aan zit te komen, staat voor de vakbeweging wel vast.

In collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO's) zijn veelvuldig bepalingen opgenomen met betrekking tot aanvullende uitkeringen bij pensioen, ziekte, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en overlijden. Deze regelingen gaan in het algemeen uit van de reeds bestaande sociale zekerheidswetten en gaan derhalve boven de in deze wetten vastgestelde regelingen uit. Vandaar dat ze bovenwettelijke uitkeringen worden genoemd.

CAO's hebben een zogenoemde nawerking. Dat betekent dat de gemaakte afspraken doorlopen, ook als de formele looptijd ervan is verstreken, totdat er een nieuwe CAO is overeengekomen. In de praktijk worden bovenwettelijke regelingen in de nieuwe CAO's overgenomen of verbeterd. Uit recent onderzoek van Sociale Zaken blijkt dat eind 1989 voor bijna 90 procent van de werknemers in 104 grote CAO's (van toepassing op 82 procent van de werknemers waarvoor een CAO gold) bovenwettelijke uitkeringen zijn geregeld zowel bij ziekte als arbeidsongeschiktheid.

De vakbeweging heeft stevig verzet aangekondigd tegen de door het kabinet voorgestelde ingrepen in de uitkeringen bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. Als de politiek de ingrepen niet "repareert' dan willen de vakbonden proberen de kabinetsmaatregelen in het komende CAO-overleg ongedaan te maken. “Dan is het aan de werkgevers om de knieën recht te houden en daar ben ik niet gerust op”, zei minister De Vries (sociale zaken) vorige week in een interview met het blad De Werkgever van het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond.

“Kennelijk overweegt het kabinet de werkgevers een steuntje in de rug geven”, zegt secretaris sociale zaken mr. J.W. van den Braak van de werkgeversorganisatie VNO. “Want als de vakbeweging zich keihard gaat verzetten tegen nieuwe onderhandelingen over bovenwettelijke uitkeringen, dan kun je als werkgever je knieën wel rechthouden, maar waar blijf je dan als wettelijk niet is geregeld dat bovenwettelijke aanspraken na afloop van de CAO nietig zijn? Dan zouden we in een buitengewoon lastige positie geraken”, aldus Van den Braak.

Beleidsmedewerker C. Driessen van het FNV noemt het “van de gekke” wanneer het kabinet met “een paraplu-wetje” een einde zou maken aan bovenwettelijke uitkeringen. “Dat zou betekenen dat we opnieuw moeten onderhandelen over zaken waarvoor we al eerder loonruimte hebben ingeleverd. Dat kan natuurlijk niet. Wij zijn niet bereid twee keer te betalen voor één en dezelfde arbeidsvoorwaarde.”

De reikwijdte van het kabinetsplan is de FNV onbekend, zegt juridisch medewerker mr. H. Staal. Het zou kunnen gaan om de aanvullingen op de Ziektewet. Het kabinet wil deze uitkering (70 procent) gedurende de eerste zes weken geheel voor rekening van de werkgever laten komen. Bovendien wil het kabinet dat de werknemer per ziekmelding een vakantiedag inlevert, op voorwaarde dat deze minimaal vier weken vakantie per jaar overhoudt. Tenslotte wil het kabinet de hoogte en de duur van de WAO-uitkering aanpakken.

In de meeste CAO is geregeld dat de uitkering bij ziekte wordt aangevuld tot 100 procent van het nettoloon. Ook zijn meestal 25 vakantiedagen overeengekomen. Ten aanzien van de WAO komen in de meeste CAO's gedurende een of meer jaren aanvullingen voor tot 80, 90 of 100 procent bovenop de wettelijk vastgestelde 70 procent WAO-uitkering. “Wanneer deze afspraken buiten werking worden gesteld en we daarover opnieuw moeten onderhandelen, dan wordt in feite onze onderhandelingsvrijheid ingeperkt”, aldus Staal, die op voorhand laat weten dat de FNV dan bij de Internationale Arbeidsorganisatie een aanklacht tegen de Nederlandse regering zal indienen wegens vermeende aantasting van de contractvrijheid.