Patria o Muerte

OP CUBA wordt het land weer geploegd met ossespannen en heeft de bevolking opdracht gekregen op fietsen te rijden die zijn geïmporteerd uit Albanië. Deze maatregelen zijn het gevolg van een acuut gebrek aan brandstof, nu Fidel Castro heeft gekozen voor de nul-optie van het socialisme op één eiland. Terwijl de Russische olieleveranties opdrogen en de leiders van de voormalige Sovjet-Unie aanstalten maken om de broederhulp aan Cuba te beëindigen, kiest Castro voor dogmatische volharding. In zichzelf gekeerd en aan zijn lot overgelaten lijkt zijn bewind af te stevenen op een onafwendbare ineenstorting.

Ruim 32 jaar is Fidel Castro nu hoogste leider en alleenheerser op Cuba. Hij heeft de landing in de Varkensbaai, de Amerikaanse handelsboycot, de rakettencrisis en aanslagen van de CIA overleefd. Hij heeft alle mogelijke ideologische zwenkingen gemaakt. Zijn rebellenclub van gewapende guerrilleros, kortstondig een tropisch utopia voor Westerse intellectuelen, is verworden tot een verstard stalinistisch bewind. De Cubanen vertrokken als ze de kans kregen, eerst in de beginjaren van de revolutie en opnieuw in 1980. Twee dichters, Herbert Padilla en Armando Valladares, werden symbolen van de onderdrukking van de vrije meningsuiting en van de communistische dictatuur.

FIDEL CASTRO was al die jaren de charismatische, onvoorspelbare leider van Cuba, die na de verdwijning van Ernesto "Che' Guevara in 1967 en na de instemming met de Sovjet-inval in Tsjechoslowakije in 1968 definitief voor het orthodoxe Sovjet-model had gekozen. Deze luidruchtige woordvoerder van het anti-imperialisme in de Derde wereld was de volgzame bondgenoot van de Sovjet-Unie geworden, die huurlingen stuurde naar Ethiopië en Angola ter ondersteuning van Sovjet-gezinde regimes en die guerrillabewegingen in Midden-Amerika aanwakkerde.

Al die jaren ontving Cuba goedkope olie van de Sovjet-Unie en leverde het suikerriet tegen kunstmatig hoge prijzen. Op deze manier verstrekte Moskou aan Cuba jaarlijks 3,5 miljard dollar steun, 10 miljoen dollar per dag, een dollar per Cubaan per dag, jaar in jaar uit. Maar toen president Gorbatsjov zijn perestrojka begon, verbood Castro daarover publikaties in de partijkrant Granma. Kansen op hervormingen liet hij voorbij gaan. Nu is in Moskou Boris Jeltsin de machtigste man en die heeft geen belangstelling om op 11.000 kilometer afstand een etalage van mislukt socialisme onder de kust van Florida in stand te houden. De Russen hebben de dollars, de olie en Amerikaanse goodwill zelf nodig. Bij wijze van lijfsbehoud heeft Castro zich vastgebeten in zijn personalistische dictatuur.

EIND VORIGE week hebben zich de eerste demonstraties in Havana voorgedaan tegen het bewind van Castro. De demonstranten werden gearresteerd, maar met dergelijke verzetsdaden begonnen ook de omwentelingen in de DDR, in Tsjechoslowakije, in Roemenië en later in Albanië. De Cubaanse ballingen in Florida maken zich al op voor een triomfantelijke terugkeer naar hun eiland. Het is voor de Cubaanse bevolking, na dertig jaar achteruitgang in hun levensstandaard, te hopen dat de onafwendbare val van "El lider maximo' niet zal verlopen zoals in Roemenië, Kerstmis 1989. Fidel Castro, de bebaarde held die zichzelf heeft overleefd, is het laatst overgebleven symbool van een revolutie die heeft gefaald.