Koerden hopen op een wonder en proberen tijd te winnen; Geen ja en geen nee tegen autonomie

Na felle onderlinge discussies heeft het Koerdische Nationale Front besloten geen ja en geen nee te zeggen tegen de voorstellen inzake Koerdische autonomie van de Iraakse regering. Vier maanden van onderhandelingen hebben een zo mager resultaat opgeleverd, dat de meeste Koerdische leiders het niet aandurfden het autonomie-project van de regering goed te keuren.

Maar zij zijn zich er ook van bewust dat zij een nieuwe oorlog tegen het bewind in Bagdad zullen verliezen. Omdat zij ten koste van alles willen vermijden dat de oude, inter-Koerdische tegenstellingen weer nieuw leven wordt ingeblazen - wat alleen Saddam Hussein winst zou opleveren - besloten zij geen formele uitspraak te doen over de autonomie-voorstellen van Bagdad, maar in plaats daarvan de regering om nieuwe “uitleg” te vragen. Bovendien zal de Iraakse regering worden gevraagd een referendum onder de Koerden uit te schrijven over de thans op tafel liggende autonomie-voorstellen. Dat alles komt er op neer dat de Koerden proberen tijd te winnen, hopend op een wonder: dat Saddam alsnog ten val zal worden gebracht.

De Koerdische leiders stonden onder zware druk nadat de regering gedreigd had met geweld de autonomie op te leggen als de Koerden de gestelde voorwaarden niet goedkeurden. Dat zou een herhaling zijn van de gebeurtenissen van 1974, toen Saddam Hussein eveneens eenzijdig de Koerdische autonomie proclameerde om vervolgens grote delen van Koerdistan met Arabieren te bevolken en "Kurdenrein' te maken. Honderdduizenden Koerden werden bij de uitvoering van de Koerdische autonomie uit hun dorpen gedeporteerd en naar "concentratiedorpen' elders overgebracht, en tienduizenden over de grenzen gejaagd, dan wel vermoord.

Het Koerdische Nationale Front is een combinatie van twee grote en zes kleinere politieke partijen. De leiders van de twee grote partijen - Massoud Barzani van de Democratische Partij van Koerdistan (KDP) en Jalal Talabani van de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK), die elkaar tientallen jaren hadden bestreden - stonden ook ditmaal in de discussies lijnrecht tegenover elkaar.

Massoud Barzani, die de afgelopen maanden de onderhandelingen in Bagdad voerde, was vóór aanvaarding van het autonomie-project. Hij gelooft niet dat de Koerden betere voorwaarden eruit kunnen slepen en hij maakt zich grote zorgen over de zeker een half miljoen Koerdische vluchtelingen, die zonder behoorlijk onderdak, zonder bronnen van inkomsten en zonder eten de harde winter in de bergen moeten ingaan, waar de temperatuur tot ver beneden de twintig graden onder nul daalt. Barzani herinnert zich tevens maar al te goed hoe zijn vader, vertrouwend op de steun van Amerika en van Iran, door diezelfde "bondgenoten' werd verkocht en verraden aan Saddam Hussein. Hij gelooft niet dat de buitenwereld ditmaal wèl de Koerden te hulp zal schieten als Saddam over een aantal maanden militaire acties tegen de Koerden begint.

Nu al is de operatie Poised Hammer van de Westerse geallieerden (die bedoeld was om de Koerden een minimum aan veiligheidsgaranties te bieden in geval van een Iraakse militaire aanval) tot een groot vraagteken verschrompeld, omdat de Turkse regering, die haar eigen appelen met de Koerden wil schillen, de aanwezigheid van deze Westerse troepenmacht in feite ziet als een inbreuk op haar soevereiniteit en er dus zo snel mogelijk een eind aan wil maken.

Talabani daarentegen, die als eerste Koerdische onderhandelaar in maart Saddam Hussein zo hartelijk kuste voor het oog van de tv-camera's en die zich aanvankelijk zo optimistisch uitliet over de onderhandelingen met Bagdad, wil nu niets meer van het autonomie-akkoord weten. In de eerste plaats moet hij zijn image herstellen, dat na de omhelspartij met Saddam een lelijke deuk heeft opgelopen.

In de tweede plaats heeft hij de laatste maanden mooie contacten gelegd met president Özal van Turkije en hem beloofd de opstandige Turkse Koerden van PKK te bestrijden, als zij vanuit Iraaks grondgebied tegen Turkije opereren. In ruil daarvoor hoopt hij op Turkse steun als Saddam tot een nieuwe gevechtsronde tegen de Koerden besluit.

Vrijwel alle andere Koerdische leiders zijn het eens met de afwijzende houding van Talabani. Hun gelijk werd vorige week bewezen door de nieuwe wet over de politieke partijen die Saddam ondertekende. Deze wet verbiedt alle politieke partijen die regionaal, confessioneel of atheïstisch zijn, alsmede alle politieke partijen die “een anti-Arabische inslag” hebben en die partijen “die directe of indirecte betrekkingen met het buitenland onderhouden”, terwijl alleen de Ba'ath-partij van Saddam het recht krijgt binnen het leger en de veiligheidsdiensten te opereren. De wet voorziet dus in een "democratie' volgens het unieke principe van één eerste-rangspartij en andere tweede-rangspartijen.

De Koerden hebben al sinds vele jaren hun eigen politieke partijen, die natuurlijk nooit de jure door Saddam werden erkend en die ook nu, krachtens de nieuwe wet op het meer-partijensysteem, illegaal blijven omdat zij allemaal regionaal - dat wil zeggen in Koerdistan - zijn en allemaal betrekkingen met het buitenland onderhouden. Zonder die betrekkingen met landen als Iran, Turkije en Syrië, waar vele miljoenen Koerden leven, en met Westerse overheden en parlementen zouden de Koerdische partijen nauwelijks kunnen voortbestaan.

Volgens de door Bagdad voorgestelde ideeën, waaraan niet meer te tornen zou zijn, vallen de stad Kirkuk en Koerdische gebieden aan de grenzen met Iran en Syrië buiten de Koerdische autonomie - hetzij omdat er olie wordt gewonnen, hetzij omdat zij van tè groot strategisch belang zijn. Dat stelde Talabani in de gelegenheid om andere Koerdishe leiders over te halen tot zijn afwijzende houding. Kirkuk, zo zei hij, is het Jeruzalem van de Iraakse Koerden.

Barzani kon daartegen niet veel zeggen, temeer omdat de Iraakse overheid de laatste tijd opnieuw haar oude politiek van vestiging van Arabieren in Kirkuk heeft hervat, terwijl honderdduizenden vroegere inwoners van de stad nu in erbarmelijke omstandigheden in "bevrijd Koerdistan' leven. Barzani stelde slechts dat een zeer onbevredigend autonomie-akkoord nog altijd beter is dan geen akkoord, omdat het Koerdische volk anders in een nieuwe catastrofe belandt.

Het Talabani-kamp daarentegen gokt erop dat Saddam zich geen nieuwe oorlog tegen de Koerden kan veroorloven en dat met gepaste tegendruk Saddams autonomie-project wel degelijk nog ten gunste van de Koerden kan worden gewijzigd.