Europa; Het lot van de dinosaurus

Het zijn prachtige tijden voor historici. Vooral voor die geschiedkundigen die niet woelen om verandering maar hun oude denkschema's koesteren. En geef ze eens ongelijk. Is het na het opbreken van de Sovjet-Unie geen aanlokkelijke gedachte dat het communisme slechts een rimpeling in de geschiedenis was? Niet echt belangrijk op de heel lange termijn en in ieder geval minder in de geschiedenis verankerd dan het nationalisme, dat op de Balkan en elders in Midden- en Oost-Europa opnieuw triomferend binnenmarcheert. Alsof we de beginjaren van deze eeuw opnieuw beleven.

En om dichter bij huis te blijven: bij wie roept de recente plaatsing van de nieuwe Franse "Hades'-atoomraketten - reikwijdte vierhonderdtachtig kilometer - aan de grens met Duitsland geen lang onderdrukte aloude reflexen op? Hoewel, zijn de Frans-Duitse rivaliteit en het Duitse vraagstuk sinds de Tweede Wereldoorlog ooit echt uit het vizier verdwenen geweest, meer dan veertig jaar Westeuropese integratie ten spijt?

Het zijn zware tijden voor Euro-idealisten. Zeker, aan terreur in het Oosten is een einde gekomen, maar wat komt er voor in de plaats? Nationalistische haat en geweld? Oorlog en afscheiding? Het woord Europa ligt iedereen in de mond bestorven maar tegelijkertijd verkruimelt het continent.

De Europese Gemeenschap zou als geslaagd integratiemodel voor de rest van Europa een baken moeten zijn, zo is vaak gedacht, en ze beschouwt zich misschien ook als zodanig. Schotten, Slovenen en Slowaken - allemaal willen ze erbij horen. De EG is een oriëntatiepunt voor alle nieuwe onafhankelijken en afscheiders. En er wordt al gesproken van een Europese Gemeenschap die meer dan twintig landen zal omvatten.

Tegelijkertijd echter stagneren de onderhandelingen voor een Europese Politieke Unie en de Economische en Monetaire Unie, blijkt er weinig terecht te komen van de afgesproken coördinatie tussen de Twaalf op het gebied van de buitenlandse politiek en prevaleert het eigenbelang in de regeringscentra van de lidstaten.

Dit tot groot verdriet van Nederland, dat zich had voorgenomen als voorzitter van de ministerraad de Europese Gemeenschap naar nieuwe vormen van samenwerking te leiden. Naar meer "supranationale' besluitvorming zelfs - meer meerderheidsbeslissingen bij voorbeeld - omdat zo de belangen van kleine landen het beste zouden worden behartigd.

Maar zelfs in het wat de EG betreft vaak idealistisch ingestelde Den Haag is de wind uit een andere hoek gaan waaien. Het eigengereide optreden van verscheidene lidstaten - vooral Duitsland en Frankrijk, maar ook Denemarken - bij het zoeken naar een oplossing voor de Joegoslavische kwestie en de erkenning van de Baltische landen heeft de hoogste kringen op Buitenlandse Zaken aangezet tot kritische kanttekeningen bij het eerder zelf ingenomen en fel verdedigde standpunt. Misschien is samenwerking op intergouvernementele basis - met een vetorecht per land - in de buitenlandse politiek toch nog zo gek niet om te verhinderen dat kleine landen onder het juk van de grote moeten doorgaan, zo valt de laatste dagen te beluisteren.

Toch geven de idealisten, hoewel bezorgd, niet op. Sommigen zijn in hun gedachten zelfs al vele zetten vooruit op het schaakbord - zoals het idealisten betaamt. Dat geldt zeker voor de Nederlandse Eurofederalist Max Kohnstamm en enkele medestanders, die gisteren het rapport "Van Luxemburg naar Maastricht: honderd kritieke dagen voor Europa' in de openbaarheid brachten.

De titel is misleidend want Kohnstamm c.s. kijken vooral verder dan het Nederlandse voorzitterschap: na het bereiken van een akkoord over de Europese Politieke Unie op de komende top van Maastricht moeten de Twaalf met volle zeilen koers zetten naar een nieuw verdrag, dat voor de Europese Unie. Voor 1996 moet het gesloten zijn en moeten de EG-landen nog onverbrekelijker aaneen zijn gesmeed.

Lukt deze verdere "verdieping' van de samenwerking niet, dan dreigt de Europese Gemeenschap volgens Kohnstamm, net als de dinosaurus, van de aardbodem te verdwijnen doordat zij er niet in slaagde zich aan te passen aan veranderde omstandigheden.