CVSE geeft Gorbatsjov ovatie

MOSKOU, 10 SEPT. Met een staande ovatie voor president Michail Gorbatsjov en toespraken van de Sovjet-minister van buitenlandse zaken, Boris Pankin, en zijn Nederlandse collega Hans van den Broek namens de Europese Gemeenschap is vanmorgen in Moskou de mensenrechten-conferentie van de CVSE begonnen.

In een kort welkomswoord heeft president Michail Gorbatsjov de “internationale gemeenschap” bedankt voor haar steun in “de moeilijke momenten”. “Als de putsch twee jaar geleden zou zijn gepleegd, zou het resultaat anders kunnen zijn geweest”, aldus Gorbatsjov.

De Franse minister van buitenlandse zaken Roland Dumas dankte op zijn beurt Gorbatsjov en de Russische leider Boris Jeltsin voor de wijze waarop ze de “energie van de democraten hebben gesmeed”.

“De logica van de vrijheid was gewoon te sterk”, voegde Van den Broek er in zijn openingsrede aan toe. De Nederlandse minister waarschuwde echter onmiddellijk voor de keerzijde van de mislukte coup.

“We moeten niet blind zijn voor de instabiliteit en onzekerheid die inherent zijn aan een snelle revolutionaire verandering. De recente gebeurtenissen in Joegoslavië en Armenië hebben getoond dat het kwaad van chauvinisme, vreemdelingenhaat en intolerantie voortduren”, aldus Van den Broek.

Volgens de minister moet de positie van de etnische minderheden in Europa het voornaamste agendapunt worden op de Conferentie voor Veiligheid en samenwerking (CVSE). De bestaande normen voor naleving van mensenrechten kunnen in zijn ogen niet meer wordet uitgebreid. Het gaat thans om de naleving ervan. “Deelname aan de CVSE behelst niet in de eerste plaats rechten door de lidstaten maar eerst en vooral plichten”, aldus Van den Broek.

Voor het eerst in de geschiedenis van de CVSE zullen de komende vier weken ook de drie Baltische landen als volwaardige leden mogen deelnemen aan de beraadslagingen. Bij de laatste CVSE-top vorig jaar in Parijs konden Estland, Letland en Litouwen slechts als gasten toekijken omdat de Sovjet-Unie toen nog haar veto uitsprak over hun participatie. Tijdens de CVSE-ministersconferentie in Berlijn zaten afgevaardigden uit de Baltische landen in de Scandinavische delegaties.

Pag 4:

Drie Baltische staten toegetreden tot CVSE

De toelating van de drie Baltische staten, die vorige week vrijdag door de Sovjet-Unie werden erkend als "onafhankelijke republieken' was vanmorgen de eerste formele beslissing die de 35 ministers van buitenlandse zaken van de CVSE namen. Dat gebeurde op voorstel van de Duitse bewindsman Hans-Dietrich Genscher, momenteel voorzitter van de CVSE. Onder applaus kwamen de Balten vervolgens binnen. De beslissing was overigens een formaliteit. Hun stoelen stonden al klaar rond de ovalen tafel in het "Huis van de Unie' in Moskou, waar de conferentie vanaf vandaag tot 4 oktober gehouden zal worden. De CVSE heeft nu 38 lidstaten in haar gelederen.

Dat de CVSE-conferentie over de zogenaamde "derde mand' in het Helsinki-akkoord doorgang heeft gevonden, is min of meer een verrassing. In de eerste week na de mislukte staatsgreep in de Sovjet-Unie gingen de Westerse landen ervan uit dat de bijeenkomst zou worden uitgesteld wegens de chaotische politieke taferelen in het land.

De Sovjet-autoriteiten legden er echter onmiddellijk de nadruk op dat er wat hen betreft weinig zou veranderen. Zij het dat er een wel andere gastheren zouden optreden, nu vice-president Gennadi Janajev, die sinds hij in december vorig jaar aantrad de protocollaire functies waarnam, als nominaal leider van junta was afgezet en gearresteerd en ook minister van buitenlandse zaken Aleksandr Bessmertnych wegens halve collaboratie met de coup was ontslagen.

Aan de vooravond van de CVSE-bijeenkomst heeft de voltallige volksvertegenwoordiging van de Sovjet-Unie, ten dele als blijk van goede wil maar ook om binnenlands-politieke redenen, een uitgebreide "verklaring' over de "rechten en vrijheden van de mens' aangenomen. In dit document, geïnspireerd door de Universele Verklaring van de Rechten de van Mens van de Verenigde Naties (1948) en het Verdrag van Rome (1956) en naar Sovjet-begrippen uniek in haar soort, bekent de nieuwe Sovjet-Unie zich volledig tot de klassieke mensenrechten. Niet alleen de vrijheid van meningsuiting, godsdienst, vereniging en vestiging worden er in gegarandeerd maar ook de rechten van minderheden moeten er mee beschermd worden. Zelfs de rechten van homoseksuelen worden in deze verklaring impliciet aan de orde gesteld. Dat zou in de Sovjet-Unie een doorbraak kunnen worden.

De wens van Van den Broek om de rechten van minderheden prioriteit te geven spoort met het verlangen van veel andere lidstaten. Ook voor Moskou is het nu van belang om daarover in breder verband afspraken te maken omdat een internationale regeling de positie van de Sovjet-Unie jegens de etnische minderheden in eigen land kan versterken.

Tweede hoofdmoot van de onderhandelingen zal de vraag zijn of en hoe de internationale toetsingscommissie straks kan gaan werken. Tot nu toe verzette de Sovjet-Unie zich steeds tegen dergelijke inmenging in haar "binnenlandse aangelegen'.