Spinoza

Bij een artikel van professor H. Philipse over het huidige universitaire onderwijs in de wijsbegeerte hier te lande (NRC Handelsblad, 7 september), plaatste de redactie een grote afbeelding van Spinoza.

Op zichzelf is dit al merkwaardig aangezien Spinoza noch als student noch als docent aan een universiteit verbonden was. Merkwaardiger is echter het onderschrift: “Baruch (...) de Spinoza ... was een Nederlandse rationalistische filosoof die in 1656 uit Amsterdam werd verbannen en naar Ouderkerk "emigreerde'.”

Over de vraag of hij een rationalistisch filosoof was kan men van mening verschillen. In elk geval werd hij in 1656 niet “uit Amsterdam verbannen”, maar door de rabbijnen van de Portugees-joodse gemeente aldaar, waartoe hij behoorde, "in de ban gedaan', wat iets anders is. Hij verliet Amsterdam dan ook niet onmiddellijk, maar pas omstreeks 1660, en vestigde zich toen achtereenvolgens in Rijnsburg (waar nog een Spinozahuis is), in Voorburg, en tenslotte aan de Paviljoensgracht in Den Haag (waar hij is overleden).

Met Ouderkerk, waar zich de begraafplaats van de Portugees-joodse gemeente van Amsterdam bevindt, had hij nooit enige relatie, ook niet na zijn dood. Hij is begraven in de Nieuwe Kerk in Den Haag.