Ondernemerschap in Oost-Europa

Het momentum van het vrije ondernemersschap in Centraal en Oost-Europa is onvoorstelbaar groot. Nu heb je daar nog 87.000 staatsondernemingen. Maar ik verwacht dat het aantal private ondernemingen in Centraal en Oost-Europa in het jaar 2000 vergelijkbaar is met dat in West-Europa. Dat betekent 6 miljoen ondernemingen met 1 tot 10 werknemers, 1,2 miljoen bedrijven met 10 tot 50 werknemers en 12.000 bedrijven met meer dan 500 mensen in dienst.

Ik baseer me bij deze ramingen op statistieken die uitwijzen dat er begin 1990 in Centraal en Oost-Europa maar liefst 3 miljoen nieuwe ondernemingen waren geregistreerd. Dan kun je zeggen: "Twaalfhoven, dat zijn slechts registraties'. Maar ik heb onlangs nieuw cijfermateriaal verzameld. Het aantal nieuwe registraties neemt snel toe. Nu zijn alleen al in de Sovjet-Unie 1,5 miljoen starters geregistreerd.

Ik weet wel dat veel van al die startende ondernemers, evenals in het Westen, zullen falen of klein zullen blijven. Maar zoals professor David Burch van het gerenomeerde Massachusetts Institute of Technolgy MIT beweert, zal desondanks 5 à 10 procent van die nieuwe bedrijven doorgroeien. McKinsey & Co. noemt dat de winning performers van het komende decennium. Ik zelf heb het over de dynamische ondernemers: met visie, bereid om risico's te nemen, de concurrentie aan te gaan en internationaal georiënteerd. Die zijn te vergelijken met Westerse bedrijven als Benetton, Apple Computers, Cap Gemini en Club Med. Want wat hier geldt, gaat ook op in Centraal en Oost-Europa: de wereld van het ondernemersschap is veel meer in beweging dan men zich in het algemeen realiseert.

Met de European Foundation For Entrepreneurship Research (EFER) hebben we, samen met 50 sponsors waaronder Harvard Business School en de EG, in 1988 besloten om eind dit jaar een conferentie te organiseren over ondernemerschap in Centraal en Oost-Europa. Toen wisten we natuurlijk nog niet dat de Muur zou vallen, laat staan dat de Sovjet-Unie het communisme zou opgeven.

We hebben toen onder meer professoren in Centraal en Oost-Europa aangeschreven met de vraag of zij voorstellen wilden doen voor studies van al bestaande bedrijven. Daarop hebben we ruim 150 reacties gekregen. Professoren die zeiden: "Ik heb een ondernemer gevonden, die ga ik bestuderen'. Na een ruwe selectie worden nu ongeveer dertig cases bestudeerd. Per studie betalen we 10.000 mark. Maar toen die professoren begonnen ontdekten we dat ze niets van ondernemerschap afwisten. Toen hebben we een aantal Westerse professoren bij elkaar gehaald om op dit gebied training te geven. In april zijn daarvoor in Moskou, Boedapest en Berlijn bijeenkomsten georganiseerd. Nu loopt het proces en kunnen we op onze conferentie de resultaten van die studies presenteren.

Verder hebben we een onderzoek gestart naar de veertig meest dynamische ondernemers in Centraal en Oost-Europa. Ondernemers die het al hebben gemaakt. Daarbij weegt extra zwaar dat het moet gaan om ondernemers die legaal en op eigen houtje bedrijven zijn gestart. Dus geen vermeende ex-communisten die, al dan niet op corrupte wijze, via hun contacten met het overheidsapparaat de krenten uit de pap halen. En het moeten natuurlijk bedrijven zijn die iets toevoegen aan de economie van hun land. Dus ook geen ondernemers die even snel met een of ander handeltje geld verdienen en dan weer weg zijn.

De eerste resultaten van dat onderzoek druppelen nu binnen. Het is fantastisch om te zien dat er inderdaad bedrijven zijn die ondanks de geweldige problemen in hun land toch succes hebben. Zo hebben we in Tsjechoslowakije een ondernemer gevonden die al 1000 man aan het werk houdt. En het is volledig zijn eigen bedrijf! Maar overal blijken dat soort ondernemers te zitten, we hebben zelfs in Bulgarije een ondernemer gevonden die aan onze criteria voldoet. Van die veertig meest dynamische ondernemers kiezen we er vijf uit. Die worden op de conferentie uitgenodigd om een presentatie te geven. En zij zullen dan door de deelnemers aan de tand worden gevoeld.

Waar het allemaal om gaat is om studiemateriaal en data te verzamelen voor onderwijs in Centraal en Oost-Europa op het gebied van ondernemerschap. Wat zijn de elementen geweest die het succes hebben bepaald van de startende ondernemer in die landen? Met welke problemen kreeg hij te maken? Met de onderzoeksresultaten van de bestudeerde bedrijven kunnen we ondernemerscentra oprichten aan universiteiten in Centraal en Oost-Europa en zo een geweldige extra impuls geven aan de ontwikkeling van de economie in de landen daar. Want vergeet niet dat onderzoek in de Verenigde Staten heeft uitgewezen dat op een aantal van 6 miljoen ondernemingen maar 80.000 bedrijven voor 70 procent aan de economische groei bijdragen.

Nu heb je in Centraal en Oost-Europa nog zoveel mensen die zeggen dat wij het in het Westen zoveel makkelijker hebben met onze banken, uitzendbureau's en op een markteconomie geënte wetgeving, kortom onze economische infrastructuur. Allemaal waar. Maar wij gaan bewijzen dat er ondernemers zijn van Krakau tot Sofia die het doen niettegenstaande de barrières. Ons focus is gericht op de winners.

Opgetekend door Aai Schaberg