Frank Rijkaard zoekt in Oranje het plezier

MILAAN, 7 SEPT. Als hij aan het einde van het gesprek opstaat van het houten bankje dat verscholen onder wat bomen uitzicht biedt over het schilderachtige trainings complex Milanello, zegt Frank Rijkaard: “Wil je het niet tè psychologisch benaderen. Al dat gegraaf naar mijn motieven, dat is toch onzin?”

De sierlijke middenvelder van AC Milan speelt vanaf volgende week voor het eerst sinds anderhalf jaar weer in het Nederlands elftal en hij vindt dat daar niet te veel achter gezocht moet worden. Rijkaard kwam na een onderhoud met Rinus Michels terug op zijn besluit om nooit meer voor Oranje uit te komen. In een Milanees restaurant zette de bondscoach een van 's werelds beste voetballers aan het denken. Een week later hakte Rijkaard de knoop door en besloot hij zich weer beschikbaar te stellen. Vanzelfsprekend werd dit besluit gisteren gehonoreerd met de uitverkiezing voor de selectie van het Nederlands elftal, dat woensdag in Eindhoven oefent tegen Polen.

Welke gevoelige snaar heeft Michels nu eigenlijk geraakt tijdens het etentje, dat Rijkaard achteraf omschrijft als een “gezellig samenzijn”? Zijn besluit leek toch onverbiddelijk. Zelfs Van Basten en Gullit waren ervan overtuigd dat hun teamgenoot niet meer was om te praten. “Michels vond dat ik niet te star moest vasthouden aan mijn principes. Zeker als je het eens door een andere bril bekijkt. Hij zei ook, dat het voor iemand die pretendeert voor z'n plezier te spelen een uitdaging moet zijn weer voor Oranje uit te komen. Ik heb een week lang gewikt en gewogen. Ik wist dat er mensen misschien zouden gaan zeggen "die Rijkaard is ook niet erg principeel'. Maar als volwassene moet je een besluit durven te herroepen dat je in een andere periode hebt genomen. Bovendien als je moet gaan doen wat de mensen zeggen, dan heb je geen leven meer. Welke beslissing je ook neemt, er blijven er altijd die je mening delen of het met je oneens zijn. De opvatting van de mensen vormt dus geen richtlijn.”

Frank Rijkaard vergeet nog een argument: waar staat geschreven dat je principeel moet zijn in het leven? De beslissing om te bedanken voor Oranje nam de Amsterdammer op een emotioneel moment: 24 juni 1990. Nederland was door West-Duitsland uitgeschakeld op het WK en hij zelf had daar een aandeel in gehad. Oranje speelde beter tegen de latere wereldkampioen, maar raakte de kluts kwijt toen Rijkaard en Völler van het veld werden gezonden. Het spuug-incident zorgde voor genante beelden. Rijkaard veert op van het houten bankje, het grind knispert onder zijn sportschoenen. Voor hem behoort het teleurstellende WK al weer tot een grijs verleden, alhoewel de sfeer in Oranje toen toch de aanleiding vormde voor zijn gedrag en het bedankje. “Völler en ik hebben elkaar na de wedstrijd in de catacomben een hand gegeven. We zeiden: zand erover, dit is gebeurd in het vuur van de strijd. Kort na het WK speelden we in de Italiaanse competitie weer tegen elkaar (Völler voor AS Roma, red.). Toen hebben we zelfs shirtjes geruild. De pers heeft er veel meer bijgehaald dan er in werkelijkheid aan de hand was. Dat ik later in Nederland werd afgeschilderd als een lama, daar sta ik boven. Ik kom uit een Amsterdamse volksbuurt en kan wel wat hebben. Een dag na het WK hoorde ik de eerste grappen al van oude vrienden. Geeft niet, de humor ligt in Amsterdam op straat.”

Zijn collega's Marco van Basten en Ruud Gullit lieten afgelopen seizoen af en toe blijken dat ze Rijkaard weer graag zouden terugzien in Oranje. Maar er was geen sprake van het uitoefenen van enige druk. “We weten van elkaar dat we vrij eigenwijs in elkaar zitten. Dat neemt niet weg dat ze weleens gezegd hebben: goh, we zouden het leuk vinden als je weer terugkomt. Maar ik had voor mezelf een knop omgedraaid. Spelen voor het Nederlands elftal heb ik altijd als heel belangrijk ervaren. De motivatie was er echter niet meer en dan moet je jezelf en het publiek niet in de maling nemen.”

Zijn werkgever AC Milan lijkt niet gebaat bij Rijkaards ommezwaai. Vermoeidheid en blessures kunnen immers het gevolg zijn van een kort optreden in Oranje. Volgende week speelt Milan bijvoorbeeld in het weekeinde na de interland Nederland-Polen de belangrijke Serie A-wedstrijd tegen titelfavoriet Juventus. Op de woensdag zelf ontmoet de club van president Berlusconi Atletico Madrid voor een vriendschappelijk duel. De Spanjaarden hadden de voormalige Europa-Cupwinnaar liever gezien mét de drie Nederlanders. Woordvoerder Guido Susini doet echter voorkomen of Milan de beslissing van Rijkaard toejuicht. “Wij hebben het liefst zoveel mogelijk internationals in het elftal. Elke interland betekent weer een nieuwe stimulans. Blessures, ach dat kan altijd gebeuren. Manager Paolo Taveggia heeft deze week in een telefonisch gesprek goede afspraken gemaakt met meneer Michels. Het trio kan op 16 oktober ook tegen Portugal spelen. Wij willen de KNVB graag te vriend houden.” Rijkaard hierover: “In een grappige sfeer is er door de trainer Capello en ook door Berlusconi tegen mij gezegd: blijf nou bij ons. Ga niet meer voor Oranje spelen. Mijn ploeggenoten zeiden niets, die begrepen mijn beslissing.”

Het is voor Rijkaard een prettige bijkomstigheid dat hij dankzij z'n rentree in Oranje ook dit seizoen actief kan zijn op het internationale podium. Als gevolg van de incidenten in Marseille blijft Milan immers een jaar verstoken van Europees voetbal. Rijkaard ontkent dat dit een rol heeft gespeeld in zijn afweging. Het stoort hem verder niet dat Gullit en Van Basten onlangs wel voor een wereldelftal werden gekozen en hij, toch een veelzijdige voetballer, geen uitnodiging ontving. “Ruud en Marco staan aan de absolute top. Ze hebben een grotere naambekendheid. Waarom? Het interesseert me weinig.”

Op de Italiaanse commerciële televisie heeft hij Oranjes verrichtingen vorig seizoen goed kunnen volgen. De interlands werden op een later tijdstip op een van Berlusconi's zenders vrijwel geheel uitgezonden. Het Nederlands elftal behoort volgens Rijkaard nog steeds tot de internationale top. “De laatste jaren zie je toch weer dat er aanvulling is van jong talent. Ook in mijn generatie lopen nog genoeg goede ervaren krachten rond. Nu moet er een stuk continuïteit worden gecreëerd. Er dient een vast elftal te komen dat naar elkaar toegroeit. Zoals in 1988 op het onvergetelijke EK.”

Dat Oranje nog flink moet rijpen om een dergelijke krachttoer in Zweden volgend jaar te herhalen, blijkt wel uit de onvervalste kritiek die Ruud Gullit deze zomer uitte op de patatgeneratie van Ajax. Hij hekelde met name de mentaliteit van Bryan Roy. Rijkaard: “Ruud heeft willen stimuleren door te prikkelen. Iedereen zorgt op zijn eigen manier dat er weer iets moois kan groeien. De een heeft een aai over zijn bolletje nodig, de ander kritiek.”

Gullit bewandelde echter een weg die Rijkaard niet gauw zou inslaan. Blijft de voetballer, die nu zo volwassen overkomt en dat heeft bereikt zonder Ted Troost, het liefste jongetje van de klas? “Ik richt me wel direct tot de persoon. Iedereen heeft zijn eigen stijl. Je moet je karakter niet verloochenen. Ik zal me altijd blijven gedragen zoals ik ben en waar ik me het prettigst bij voel.”

Michels heeft het met Rijkaard niet gehad over zijn positie in het elftal. Evenmin werd er gepraat over de gewijzigde taktiek sinds de interland tegen Griekenland. Toen werden de vleugels weer bezet en dat bleek beter te werken. Rijkaard lijkt echter niet zo'n fanatieke volgeling van de Cruijffiaanse leer. “Als je sterker bent is een systeem met drie spitsen een mogelijkheid. Dan kun je wat afdwingen. Maar het hedendaagse voetbal biedt juist de mogelijkheid om je taktiek van duel tot duel bij te stellen. Je moet je voortdurend blijven afvragen hoe je het hoogste rendement kunt halen uit een wedstrijd.”

Plezier in het voetbal heeft altijd voorop gestaan bij Frank Rijkaard. Of hij nu als straatjongetje in de Amsterdamse Mercatorplein-buurt op de keien voetbalde of als miljonair bij AC Milan. Rijkaard hoopt dat plezier weer terug te vinden in het Nederlands elftal. Michels heeft hem dat min of meer toegezegd. “Laat men wat ik onder plezier versta niet verkeerd uitleggen”, verduidelijk hij tot besluit. “Het is geen kwestie van grappen of lol maken. Plezier in topsport komt vanzelf als de prestaties goed zijn. Na die nederlaag tegen de Sovjet-Unie was het op het EK ook niet zo gezellig. Daarna ontstond er wel een perfecte sfeer.”