Zo maar enkele wetenswaardigheden over rubber

The tree that changed the world, Ned. 3, 19.10-19.54u.

Tot tegen het eind van de negentiende eeuw was natuurrubber een materiaal met een zeer interessante eigenschap waarvoor geen interessante toepassing te bedenken viel, zoals dat nu het geval is met supergeleidende materialen. Men had geleerd latex te tappen, latex te stremmen en te vulcaniseren, maar een nuttig gebruik van het eindprodukt wilde niemand te binnen schieten.

Toen kwam de auto en was het probleem opgelost: rubber was het geknipte materiaal voor autobanden. Nog steeds komt 70 procent van alle rubber in die banden terecht als we De boom die de wereld veranderde mogen geloven. 's Werelds grootste rubberproducent is Maleisië dat veertig procent van alle rubber produceert. Of dat percentage nu toeneemt of afneemt komen we niet te weten, welke dan de tweede en derde rubberproducenten zijn evenmin, hoe rubber verhandeld wordt: ook niet.

De boom behandelt gewoon de geschiedenis, de verwerking en het gebruik van rubber. Dat moet van tijd tot tijd gebeuren, daar zijn we op de lagere school mee begonnen en daar kunnen we niet meer mee stoppen. We zien beelden van de indiaan ("Pedro') in het Braziliaanse oerwoud die nog op ouderwetse wijze latex tapt en boven een vuurtje droogt en conserveert (niet: vulcaniseert), daar is meneer Goodyear weer en dan zitten we al direkt bij "Abdul' op zijn plantage in Zuidoost-Azië die daar nog door de Engelsen was gesticht.

Of het nu goed gaat of juist niet met de rubbercultures wordt niet duidelijk. Geïnterviewden in Maleisië denken van wel: door veredeling is de jaaropbrengst per boom in de loop van de tijd vertienvoudigd en de vraag naar natuurrubber neemt nog steeds toe, al was het maar door de aids-epidemie. Daar zijn ook de condooms weer!

Maar geïnterviewden in Brazilië en de Verenigde Staten weten dat de genetische basis van de rubbercultures in Maleisië angstig smal is: alle plantages zijn voortgekomen uit 19 bomen die destijds door de Engelsen uit Brazilië werden overgebracht. Daarmee zijn de monocultures extreem gevoelig voor ziekten en plagen, zoals de meeldauw (een schimmel) die zoveel schade aanrichtte in Brazilië. Met veel bestrijdingsmiddelen weet men de produktie op peil te houden. In hoog tempo worden nu nieuwe, meer resistente variëteiten uit Brazilië overgebracht. Maar waarom daarmee geënt wordt (en niet gekruist) blijft weer onbesproken.

De boom geeft zo maar wat wetenswaardigheden over rubber. Echte nieuwsgierigheid heeft bij de makers ontbroken, echt enthousiasme ook. Het filmpje biedt een brave balans tussen voordelen (brood op de plank voor de Derde-wereldmens) en nadelen: de vernietiging van het regenwoud en het overvloedige gebruik van bestrijdingsmiddelen. Men herkent deze B-filmsaan het feit dat alles er twee keer in gezegd wordt: een keer door de commentaarstem, een keer door de geïnterviewde. Advies: sla vanavond de Winkler Prins open bij rubber, Hevea brasiliensis, latex, Goodyear, vulcaniseren, balata, guttapercha etc. Of ga dit weekend naar het Tropenmuseum in Amsterdam.