"Meneer Gorbatsjov, was uw personeelsbeleid wel goed?'

WASHINGTON, 6 SEPT. Heen en weer schuivend in ongemakkelijke stoelen in Moskou beantwoordden Sovjet-president Michail Gorbatsjov en zijn Russische collega Boris Jeltsin vanmorgen op bescheiden toon via de televisiesatelliet vijf kwartier lang vragen van Amerikanen uit elf steden.

“Wat zou u het liefst aan uw politieke partner willen veranderen?”, “Kunt u uw persoonlijke relatie toelichten?” “Meneer Gorbatsjov, denkt u niet dat Jeltsin u zal gebruiken en u dan terzijde zal schuiven? “Meneer Gorbatsjov, u hebt het laatste jaar goede beslissingen genomen. Maar was het wel verstandig om mensen in de regering op te nemen die later een coup pleegden?” “Meneer Gorbatsjov, u bent populair in Amerika, maar hoe wordt u nog populair in de Sovjet-Unie?”

Dergelijke vragen, scherp en direct, werden op het duo afgevuurd.

Het had iets onwerkelijks om Amerikanen in een wereldomspannende "talk show' vragen te zien stellen aan beide heren, vergelijkbaar met “Hé, George Washington, praat u nog wel met Thomas Jefferson?”

Beide heren kregen geen "prime time' voor hun optreden, wat samenhing met hun eigen verplichtingen. Aan de Oostkust moesten de kijkers tot kwart over één opblijven om het historische moment te kunnen bijwonen. De omroepmaatschappij ABC doopte het programma tot "Nationale dorpsbijeenkomst', een innerlijk tegenstrijdige titel.

Het contrast met Amerikaans-Russische contacten uit het verleden kon niet groter zijn. In 1962 voorspelde partijsecretaris Kroesjtsjov bij zijn bezoek aan de Verenigde Staten: “We will bury you”. De Russische president Jeltsin zei vanmorgen dat het voor de Sovjet-Unie moeilijk was om Amerika economisch in te halen. “We proberen Amerika niet echt in te halen”, zei Jeltsin. “We doen het op een beschaafde manier”.

Pag.5:

Jeltsin heeft warme woorden voor Bush

Jeltsin bedankte de Amerikanen nog voor hun steun tijdens de coup maar hij waarschuwde wel dat de Amerikaanse leiders zich moesten realiseren dat ze voortaan over veel zaken direct contact zouden moeten opnemen met de republieken. Toch had hij warme woorden voor president Bush, die aan Gorbatsjov bleef hechten en hemzelf pas zeer laat als een belangrijke politieke kracht in de Sovjet-Unie erkende. Jeltsin heeft zijn bitterheid daarover ingeslikt en zei dat hij Bush bovenaan de lijst van staatslieden zette, omdat de Amerikaanse president hem in de moeilijke tijden van de coup twee keer op een dag had gebeld.

Het duo Gorbatsjov-Jeltsin heeft duidelijk veel behoefte aan erkenning en steun van de enig overgebleven wereldmacht. “Ik wou dat ze zo tegen de Sovjet-mensen zouden praten als ze tegen de Amerikanen spraken”, zei de vlekkeloos Amerikaans Engels sprekende Sovjet-commentator Wladimir Posner na afloop van het programma.

Economische vraagstukken kwamen aan bod en Gorbatsjov en Jeltsin deden hun best om te laten zien dat de Sovjet-Unie snel aan het veranderen was. Gorbatsjov spoorde Amerikaanse investeerders aan zich van hun stoutmoedige kant te laten zien. Hij besprak een programma van republieken voor distributie van voedselhulp. Maar Jeltsin antwoordde op een vraag van iemand van de korenbeurs in Chicago dat Rusland direct hulp wilde krijgen, zonder tussenkomst van federale Sovjet-instellingen.

Het werd nog een beetje spannend voor de kijkers, toen Gorbatsjov de organisatie van het Sovjet-distributiesysteem moest verdedigen, waaraan volgens hem de Russische premier aan meewerkte. Verder bleef de vrede bewaard tussen de heren.

Gorbatsjov had duidelijk meer bedrevenheid in dergelijke optredens voor de Westerse televisie dan Jeltsin. Hij was ook langer aan het woord. Aan hem werd ook het meeste gevraagd. Gorbatsjov is nog steeds populair in de Verenigde Staten maar hij lette bij zijn uitspraken wel zeer goed op Jeltsin.

Voor het avondnieuws van de omroepmaatschappij ABC onder leiding van de uitstekende anchorman Peter Jennings, was dit ongebruikelijke tafereel een geweldige scoop. Gorbatsjov maakte nog excuses voor het feit dat het programma met een dag verlaat moest worden, omdat de Opperste Sovjet het eergisteren nog niet eens kon worden over het nieuwe unieverdrag.

“Ze doen aan als echte mensen”, verzuchtte een vrouw aan het slot van de uitzending. Er was algemene spijt dat ze haar vraag niet meer had kunnen stellen: “Als U zo hard geld nodig hebt, waarom verkoopt u dan geen kernwapens aan de Verenigde Staten?”