George Marchais door niets en niemand te vermurwen

PARIJS, 6 SEPT. De Franse communisten blijven voorwaarts gaan onder leiding van George Marchais, de 72-jarige secretaris-generaal die al sinds 1970 de "voorhoede' van de Franse arbeidersbeweging aanvoert. Een driedaagse bijeenkomst van het Centrale Comité, het 142 leden tellende partijparlement, heeft geen enkele wijziging gebracht in de orthodoxe koers van de PCF.

Het rapport dat Marchais' rechterhand, André Lajoinie, had opgesteld over de mislukte staatsgreep in Moskou, de ondergang van het communisme in de Sovjet-Unie en de consequenties daarvan voor de PCF werd met grote meerderheid goedgekeurd: 128 afgevaardigden voor, dertien tegen en één stemde niet. Een tegenrapport, opgesteld door Philippe Herzog, de leidende econoom in de PCF, werd met slechts veertien stemmen voor verworpen.

Het Centrale Comité was bijeen geroepen nadat de kleine minderheid van "hervormers' protest had aangetekend tegen de manier waarop Marchais had gereageerd op de mislukte poging tot staatgreep in Moskou. Op 19 augustus, de eerste dag van de machtsgreep van de "grijze mannen' in het Kremlin, liet Marchais geen woord van protest horen tegen de putsch. Hij beperkte zich tot afkeuring van de “omstandigheden waaronder Gorbatsjov werd vastgehouden”.

Vele "hervormers' en "vernieuwers', zoals de oud-ministers Charles Fiterman en Jack Ralite, die al jaren voor een fundamentele aanpassing van de partij pleiten, veroordeelden de houding van het partijbestuur. Een aantal communistische afgevaardigden in de Franse Nationale Vergadering, burgemeesters en lokale bestuurders sloten zich bij dit protest aan. Marchais riep na zorgvuldige voorbereiding - hij heeft een ijzeren greep op het partijapparaat - het Centrale Comité bijeen. Drie dagen discussie leverde geen enkele verandering op.

Een van de hervormers, oud-minister Anicet Le Pors, beschreef het debat in het Centrale Comité als “volkomen afgegrendeld” want “het democratisch centralisme geeft de partijleiding de middelen om een meerderheid veilig te stellen”. Volgens Le Pors is “dit type van een communistische partij dood: de alternatieven zijn het overleven van de partijleiding of het overleven van de communistische partij”. Marchais bevestigde deze opvatting met zijn uitlating dat Fidel Castro niet de enige “echte communist is: ik ben het ook”. En, gevraagd naar zijn verklaring over het vasthouden van Gorbatsjov: “Men kan altijd over een woord discussiëren”.

Nadat de Moskouse staatsgreep was mislukt en Gorbatsjov in het Kremlin was teruggekeerd, feliciteerde Marchais de leider van de moederpartij met de goede afloop en de rol die de communistische partij van de Sovjet-Unie daarin had gespeeld. Zelfs het verdwijnen van de partij van Lenin, dat daarop volgde, heeft de PCF-leiding niet aan het wankelen gebracht. Voor André Lajoinie zijn de gebeurtenissen in het moederland van de kameraden niets anders dan “een overwinning van wat wij de rechtse krachten noemen”.

Terwijl de PCF zich opmaakt voor een “nationale ontmoeting met die Fransen die het goed voor hebben met de communistische partij” (Marchais), beraadt de regerende socialistische partij zich op de toekomst. Het linkse verbond dat in 1981 president François Mitterrand aan de macht bracht, is dood. De PS heeft de banden doorgesneden met de PCF, die volgens opiniepeilingen door nog slechts vier tot acht procent van de Franse kiezers wordt gesteund. Pierre Mauroy, de eerste secretaris van de PS, zei woensdag dat de PS “nu een echte sociaal-democratische partij kan worden”.

Maar de socialisten realiseren zich dat de PCF niet zonder meer naar de mestvaalt van de geschiedenis kan worden verwezen. De communistische CGT is nog steeds de sterkste vakbond in Frankrijk. Vele communistische en socialistische verkozenen danken hun positie aan de steun van de andere linkse partij in verkiezingen. Mauroy, de eerste socialistische premier die van 1981 tot 1983 met communisten regeerde, is bezorgd “dat de communisten geheel links in hun val meeslepen”. Hij riep PCF-afgevaardigden op zich van de partij los te maken. Maar na de bijeenkomst van het Centrale Comité lijkt de kans niet groot dat dit ook zal gebeuren.