De boeken van het najaar

In het laatste nummer van Boekblad, het nieuwsblad voor de boekhandel, beklaagt uitgever Jos Knipscheer zich over de vele auteurs die de afgelopen vijftien jaar zijn vertrokken naar grotere en rijkere uitgevers.

Steeds weer nam Knipscheer het risico dat aan het uitbrengen van een nieuw debuut is verbonden, maar telkens als zijn schrijvers wat beter begonnen te verkopen, kwam er een grote uitgever die er met de vruchten van zijn investeringen vandoor ging. Leon de Winter kreeg, toen zijn boeken succes bleken te hebben, ongevraagd een voorschot van De Bezige Bij op zijn bankrekening. Riskante auteurs als Herman Brusselmans en Joost Niemöller werden toen ze eenmaal goed liepen, weggekaapt door Bert Bakker. En Marion Bloem, een van de best verkopende auteurs van Knipscheer, kreeg van de Arbeiderspers plotseling een contract voorgelegd, waarop ze, schrijft Knipscheer, zelf de hoogte van haar voorschot mocht invullen.

Het stuk is kennelijk geschreven naar aanleiding van de najaarsaanbiedingen van de literaire uitgevers die deze week weer van de persen zijn gekomen. Ook nu weer zijn er verschillende auteurs van huis veranderd. De Vlaamse schrijver Walter van den Broeck zocht zijn heil bij de Nederlandse Bezige Bij. En ook Knipscheer raakte weer twee auteurs kwijt. Graa Boomsma is dit najaar overgenomen door Prometheus. En Robert Vernooy heeft onderdak gevonden bij Contact. Over deze laatste twee auteurs schrijft Jos Knipscheer dat hun boeken bij hem tot nu toe nooit uit de kosten zijn gekomen. “Hun vertrek, hoe spijtig ook, zullen we dus wel overleven.”

Van de andere verhuizingen is zonder twijfel het meest geruchtmakend de overstap van Bert Bakker-auteur Bas Heijne, die na veel touwtrekken en veel dreigen met processen, zijn nieuwe roman Suez nu bij Prometheus laat verschijnen.

Dat er twee boeken van Jan Mulder worden aangekondigd door twee verschillende uitgevers is minder verontrustend dan het lijkt. Bij nader inzien blijkt het hier om twee verschillende Jan Mulders te gaan. Ex-voetballer Mulder komt bij de Bezige Bij met een reeks portretten van bekende landgenoten als Remco Campert, Wim de Bie, Rob Scholte, Wim Beeren en Carel Peeters. Beeldend kunstenaar Jan Mulder komt daarentegen met een roman die zich afspeelt in een Japans vrouwenkamp.

Het najaar van 1991 heeft een rijke oogst aan nieuwe romans en novellen te bieden. Alleen al op de najaarsprogramma's van de bekendere literaire uitgevers staan een kleine veertig titels, van onder anderen A. Alberts, Walter van den Broeck, Willem Brakman, Hermine de Graaf, Albert Helman, Chantal van Dam, Renate Dorrestein, Frans Denissen, Geert van der Kolk, Dirkje Kuik, Henk Lagerwaard, Hubert Lampo, Willem Jan Otten, Monica van Paemel, Leo Pleijsier, Ton van Reen, Kees Ruijs, Jan Stavinoha, Herman Stevens, Thomas Verbogt, Dirk van Weelden, en Joost Zwagerman. Tot Kerstmis komen er elke week gemiddeld twee nieuwe romans bij.

Het meest nieuwsgierig zullen velen waarschijnlijk zijn naar de roman van F. Springer, het omvangrijke Teheran, een zwanenzang. Hierin heeft de oud-diplomaat de ervaringen verwerkt die hij opdeed in Teheran tijdens de laatste dagen van de Shah en en de eerste dagen van de Imam Khomeiny. Nieuwsgierig maakt ook Supertex, de nieuwe roman van Leon de Winter, die volgende week al verschijnt. Het is een roman over de joodse textielhandelaar Max Breslauer die in een crisis belandt. Hij gaat een dag lang in therapie en geeft toe dat geld in zijn leven een veel te belangrijke rol heeft gespeeld.

Het zal geen verbazing wekken dat veel romans de liefde als thema hebben. Zo komt Maarten 't Hart in oktober met een nieuwe grote liefdesroman Onder de korenmaat. Vonne van der Meer schrijft in Zo is hij over een man die verschrikkelijk verliefd is op een vrouw, zonder dat hij direct tot actie wil overgaan. Hij vraagt zich af wat zij van hem zou kunnen vinden en dit leidt tot een ongewoon zelfonderzoek.

Van Marcel Möring, de veel geprezen winnaar van de Geertjan Lubberhuizenprijs van vorig jaar, komt Het grote verlangen. Zijn roman is het verhaal van drie wezen die op zoek gaan naar het laatste wat de mens van de ondergang kan redden. Margriet de Moor komt in oktober na twee verhalenbundels met haar eerste roman: Eerst grijs dan wit dan blauw, een thriller-achtig vierluik dat begint met een mysterieuze moord en dat eindigt met een begrafenis.

In het lichte genre Henk Hofland verwachtingen met zijn De Jupiter. In deze roman levert de auteur onder meer commentaar op de ingesleten literaire gewoontes die in Nederland heersen. Hofland beschrijft een jonge essayist die vindt dat hij wegens het unieke waarheidsgehalte van zijn werk in de literaire Top Tien zou moeten zitten. Met de hulp van een vijfendertigjarige critica hoopt hij dat uiteindelijk toch te bereiken. Boudewijn Büch die zojuist heeft aangekondigt uitgeverij De Arbeiderspers te willen verlaten, komt dit najaar nog met één roman uit bij het huis waarop hij meer dan tien jaar lang een stempel heeft gedrukt. Het boek is heel toepasselijk De pijn genaamd.

De roman Kartonnen Dozen van de jonge Belg Tom Lanoye, waar uitgeverij Prometheus veel van verwacht, is oorspronkelijk opgezet als slotverhaal voor een nieuwe verhalenbundel. Het is een autobiografisch verhaal waarin Lanoye verslag wilde uitbrengen van zijn ervaringen als homoseksueel, maar gaandeweg werd alles zo lang dat de schrijver besloot er maar een roman van te maken.

In de onvolprezen reeks Privédomein van De Arbeiderspers verschijnen deze herfst weer twee Nederlandse delen. De nu 86-jarige E.B. de Bruyn vult het feestelijke 175ste deel, met herinneringen aan een turbulent bestaan in de betere kringen. Daarna verschijnt De val van August Willemsen, waarin de vermaarde Pessoa-vertaler de val beschrijft die hem de afgelopen winter in een ziekenhuis deed belanden. Hij schetst het leven in dat ziekenhuis, maar ook de vele verwikkelingen die aan zijn val voorafgingen. Het blijkt een val te zijn geweest in twee richtingen. Omlaag, maar ook omhoog, een val die aan een andere val een einde maakte.

Het najaarsaanbod bevat weer een aantal debuten dat aanleiding geeft tot enig vertrouwen voor de komende jaren. Bij De Arbeiderspers komt de dichter Charles Ducal nu met zijn eerste prozawerk: De meesterknecht. In deze verhalencyclus kijkt de in 1991 met de Van der Hoogtprijs 1991 onderscheiden Vlaming met gemengde gevoelens terug op zijn maoïstische jeugd. De Wereldbibliotheek begint een nieuwe reeks Nederlandse literatuur met twee debuten: Quatertemerdagen van de Vlaming Eric Vlaminck en van de 72-jarige filmcritica Willy Wielek de roman De lichten. De jongste debutanten zitten bij de Bezige Bij, waar Bob en Tom Wolkers in boekvorm verslag uitbrengen van wat zij samen met vader Jan hebben gezien en gehoord.

Voor Nijgh & Van Ditmar werkt oud-hoofdredacteur van De Waarheid Gijs Schreuders aan zijn anti-marxistische memoires, die in januari moeten uitkomen onder de titel De man die faalde. Een nieuw initiatief bij deze uitgeverij is Mekka, het jaarboek voor boekenlezers. In deze uitgave, in zekere zin de opvolger van de vroegere Aarts Almanak, is onder meer te vinden welke boeken er het afgelopen jaar verschenen, wie er in de toptien stonden, waar de gespecialiseerde boekhandels zijn en wanneer de boekenweek plaatsvindt.

Op het gebied van de poëzie wordt alom uitgekeken naar Soldatenliederen, de gedichten van debutante Anna Enquist. Anneke Brassinga, de bekroonde vertaalster van Nabokovs Ultima Thule, komt met Thule, een bundel waarin het landschap van IJsland figureert.

Bij de vertalingen wordt de nieuwsgierigheid geprikkeld door uitgeverij Bert Bakker die in november, kort na de Amerikaanse uitgave, komt met Lila, de tweede roman van Robert Pirsig. Afgaande op de beschrijvingen maakt het boek een autobiografische indruk, evenals Pirsigs debuut Zen en de kunst van het motoronderhoud. Hoofdpersoon is wederom Phaedrus, maar nu is hij aangepaster en ouder. Zijn grootste probleem is nog altijd de kwaliteit van het leven, maar hij lijdt nu ook onder de vraag hoe hij na een succesvol debuut een tweede boek moet schrijven.

Ook elders bij vertalingen veel uitgaven die inhaken op het succes van eerdere boeken. Uitgeverij Arena komt met Een eigen gezicht, een nieuwe autobiografische roman van de 71-jarige Franse schijfster Benote Groult, waarin naast de seksualiteit nu ook de face-lift een plaats krijgt. Uitgeverij Bzztôh heeft oud en nieuw werk van Edna O' Brien en Beryl Bainbridge op haar programma genomen.

Over de hele linie is nog altijd veel aandacht voor Midden- en Oosteuropa. De Wereldbibliotheek komt met een grote reeks slavische titels. Uitgeverij Meulenhoff brengt de vertaling uit van de oorspronklijk uit 1930 stammende roman Huwelijksleven van de Russisch-joodse schrijver David Vogel, een sinister portret van Wenen en zijn bewoners in het interbellum.

Van de Rus Viktor Jerofejev, in Nederland bekend door zijn Een schoonheid uit Moskou, worden dit najaar twee verhalen vertaald onder de titel De Parkiet.

Nederlandse auteurs die de recente veranderingen in Midden-Europa verwerkten zijn Stephan Sanders en Louis Ferron. Stephan Sanders komt met een verhalenbundel gebaseerd op reizen door het nieuwe Duitsland. De nieuwe roman van Louis Ferron, gaat zoals de naam al doet vermoeden over het Sperrgebiet tussen Oost- en West-Duitsland. Ferron beschrijft een hotelhouder in een streek waar vijfentwintig jaar lang niemand mocht komen. Niemand kwam zijn hotel bezoeken, maar de man wist van geen wijken. Hij bleef hotelhouder tot de Duitse eenheid kwam.

Hieronder een keuze uit het aanbod.

PROZA

A. Alberts Libretto voor een gewezen koningin. Uitg. Van Oorschot Ira Bart Het laatste landschap. Verhalen. Uitg. Amber Fleur Bourgonje De verstoring. Verhalen. Uitg. Meulenhoff Willem Brakman Een heiligverklaring. Uitg. Querido Walter van den Broeck Het gevallen baken. Uitg. De Bezige Bij Jeroen Brouwers Het vliegenboek. Kladboek 3. Uitg. De Arbeiderspers E.B. de Bruyn Uit een leven. Uitg. De Arbeiderspers Boudewijn Büch De pijn. Uitg. De Arbeiderspers Chantal van Dam Het maggischip. Uitg. Nijgh & Van Ditmar Frans Denissen De thuisreis. Uitg. Prometheus Frank van Dixhoorn Pianomuziek. Verhalen. Uitg. Bert Bakker Renate Dorrestein Ontaarde moeders. Uitg. Contact Charles Ducal De meesterknecht. Verhalen. Uitg. De Arbeiderspers Carl Friedman Tralievader. Uitg. Van Oorschot Theo Gaasbeek Een nieuw onderkomen. Verhalen. Uitg. Veen Ingeborg Geldermalsen Lovina uit Vissen. Verhalen. Uitg. Amber Lambert Giebels Een partijtje schaak. Uitg. De Geus. Kees Glimmerveen Waanzin. Uitg. De Prom Hermine de Graaf Alleen de heldere uren. Uitg. Meulenhoff Anton Haakman De onderaardse wereld van Athanasius Kircher. Uitg. Meulenhoff Maarten 't Hart Onder de korenmaat. Uitg. De Arbeiderspers W.F. Hermans Gitaarvissen en banjoklokken. Dagboek. Uitg. Thomas Rap. Nelly Heykamp Wandelen op zee. Verhalen. Uitg. De Arbeiderspers Bas Heijne Suez. Uitg. Prometheus Henk Hofland De Jupiter. Uitg. De Bezige Bij René Huigen Dood is ook een leven. Uitg. Knipscheer Hans Keller In transit. Reisverhalen. Uitg. Conserve Marie Kessels Boa. Uitg. De Bezige Bij Helen Knopper Gouden handen. Uitg. Contact Geert van der Kolk Käte Jahn. Uitg. Veen Dirkje Kuik De N.V. Dopiflex. Uitg. De Arbeiderspers Jan Kuijper Denkbeelden. Aforismen. Uitg. Querido Henk Lagerwaard Enclave. Uitg. Bert Bakker Hubert Lampo De man die van nergens kwam. Uitg. Meulenhoff Tom Lanoye Kartonnen dozen. Uitg. Prometheus Vonne van der Meer Zo is hij. Uitg. De Bezige Bij Inigo Meerman Voetjacht en andere verhalen. Uitg. Contact Margriet de Moor Eerst grijs dan wit dan blauw. Uitg. Contact Marcel Möring Het grote verlangen. Uitg. Meulenhoff Jan Mulder De middagduivel. Uitg. De Bezige Bij Jan Mulder Jacob's wapen. Uitg. Meulenhoff Nelleke Noordervliet Het oog van de engel. Uitg. Meulenhoff Tonnus Oosterhoff Vogelzaken. Verhalen. Uitg. De Bezige Bij Willem Jan Otten De wijde blik. Uitg. Van Oorschot Monika van Paemel De eerste steen. Uitg. Meulenhoff Leo Pleysier De kast. Uitg. De Bezige Bij Ton van Reen Zomerbloei. Uitg. Contact Gerard Reve Brieven aan mijn lijfarts. Uitg. Veen Astrid Roemer De wereld heeft haar gezicht verloren. Novellen. Uitg. Knipscheer Kees Ruys Een lik van de oceaan. Uitg. Van Oorschot F. Springer Teheran, een zwanezang. Uitg. Querido Jan Stavinoha Het nut van een paradijs. Uitg. Van Oorschot Herman Stevens Een schone slaap. Uitg. De Arbeiderspers René Stoute Het grimmig genieten. Uitg. De Arbeiderspers Thomas Verbogt Het laatste uur van de middag. Uitg. Veen Robert Vernooy De tedere tirannie. Uitg. Contact Jacob Vredenbregt De staatsgreep. Uitg. Nijgh & Van Ditmar Dirk van Weelden Mobilhome. Uitg. De Bezige Bij Rogi Wieg Sinds gisteren zijn twee dagen verstreken. Verhalen. Uitg. Van Oorschot August Willemsen De val. Uitg. De Arbeiderspers Bob, Tom en Jan Wolkers Wat wij zien en horen. Uitg. De Bezige Bij Koos van Zomeren Een bevrijding. Verhalen. Uitg. De Arbeiderspers Joost Zwagerman Vals licht. Uitg. De Arbeiderspers

POËZIE

Fleur Bourgonje Van eenheid de breuk. Uitg. Meulenhoff Anneke Brassinga Thule. Uitg. De Bezige Bij Arno Breekveld De hortus. Uitg. Contact Herman de Coninck Enkelvoud. Uitg. De Arbeiderspers J.A. Deelder Lijf-en andere gedichten. Uitg. De Bezige Bij Maarten Doorman De daken op. Uitg. Bert Bakker Anna Enquist Soldatenliederen. Uitg. De Arbeiderspers Anton Ent Domein van meidoorn. Uitg. De Arbeiderspers Elma van Haren Het Suspakket. Uitg. De Harmonie Jan Kal 100 doortimmerde gedichten. Uitg. GTP Antoine A.R. de Kom Tropen. Uitg. Querido Anton Korteweg Stand van zaken. Uitg. Meulenhoff J.J.A. Mooij De ruimte van de tijd. Uitg. Bert Bakker Max Niematz Zielsvrienden. Uitg. De Arbeiderspers Frans Pointl Het Albanese wonderkind. Uitg. Nijgh & Van Ditmar Willem van Toorn Eiland. Uitg. Querido Anne Vegter Het veerde. Uitg. Querido Hans R. Vlek De kylix van Liber. Uitg. Querido Eddy van Vliet De toekomstige dief. Uitg. De Bezige Bij Leo Vroman Toen ik nog leefde. Uitg. Querido Nachoem M. Wijnberg De expeditie naar Cathay. Uitg. De Bezige Bij

ESSAY

Rudolf Bakker Gallische brieven. Uitg. De Arbeiderspers Hugo Brems De dichter is een koe. Uitg. De Arbeiderspers W. Bronzwaer Het eerste spoor. Uitg. Ambo Marja Brouwers Verzonken goden. Uitg. De Bezige Bij Jaap van Heerden Het schrikbewind van de verzinsels. Uitg. Prometheus A. Korthals Altes De grote oorlog van de kleine man. Uitg. Thomas Rap Gerrit Krol Wat mooi is is moeilijk. Uitg. Querido Eric de Kuyper De onmondige alledaagsheid. Uitg. Sun Michel van Nieuwstadt Rondom het dierenpark. Uitg. Sun Willem Jan Otten Het museum van licht. Uitg. Van Oorschot Connie Palmen Het weerzinwekkende lot van de oude filosoof Socrates. Uitg. Prometheus Gijs Schreuders De man die faalde. Uitg. Nijgh & Van Ditmar Charles Vergeer Een verlies van vleugels. Uitg. Sun

VERTAALD

Chinua Achebe Hoe meisjes oorlog voeren. Uitg. In de Knipscheer Martin Amis De pijl van de tijd. Uitg. Contact Apuleius Toverkunsten. Uitg. Athenaeum José Mará Arguedas De gevangenen van de Sexto. Uitg. Meulenhoff Paul Auster De muziek van het toeval. Uitg. De Arbeiderspers Nicholson Baker Vox. Uitg. Amber Honoré de Balzac Het onbekende meesterwerk. Uitg. De Arbeiderspers Kazimierz Brandys Rondo. Uitg. Wereldbibliotheek Ian Buruma De regels van het spel. Uitg. De Arbeiderspers Italo Calvino De weg naar San Giovanni. Uitg. Bert Bakker Peter Carey De belastinginspecteur. Uitg. Amber Giacomo Casanova De school van het leven. Memoires. Uitg. Athenaeum Vincenzo Consolo Siciliaanse passies. Uitg. Wereldbibliotheek T. Coraghessan Boyle Oost is oost. Uitg. Contact René Depestre Hadriana in al mijn dromen. Uitg. De Arbeiderspers Peter Doyle John Vernon. Uitg. Arena Roddy Doyle The Commitments. Uitg. Amber Slavenka Drakulic Marmeren huid. Uitg. De Prom Elizabeth Dunkel De vis zonder fiets. Uitg. Prometheus Lucy Ellmann Verschillende gradaties van hopeloosheid. Uitg. Contact Nuruddin Farah Gaven. Uitg. Het Wereldvenster Janet Frame Een engel aan mijn tafel en De gezant van spigelstad. Uitg. De Geus Carlos Fuentes Aura. Uitg. Meulenhoff Carlos Fuentes De campagne. Uitg. Meulenhoff Tess Gallagher De man die van paarden hield. Uitg. De Arbeiderspers Sylvie Germain Dagen van woede. Uitg. Wereldbibliotheek Nadine Gordimer Niet voor publikatie en andere verhalen. Uitg. Bert Bakker Benote Groult Een eigen gezicht. Uitg. Arena Peter Handke Essay over de jukebox. Uitg. De Prom Marlen Haushofer De avonturen van Balthazar. Uitg. Bzztôh Bohumil Hrabal Gekortwiekt. Uitg. Bert Bakker Viktor Jerofejev De parkiet. Uitg. Arena Ivan Klma Liefde en straatvuil. Uitg. Wereldbibliotheek Julia Kristeva Liefdesgeschiedenissen. Uitg. Contact Nikolaj Kuntsjev Mijn gegrom beschermt het paradijs. Uitg. Plantage-G&S Norman Levine Een plaats aan de kust. Uitg. Van Gennep Robert Lipscombe De Salamanderboom. Uitg. Bert Bakker Amin Maalouf Samarkand. Uitg. Kwadraat Yusuf B. Mangunwijaya Grote vissen, kleine vissen. Uitg. Ambo Nagieb Mahfoez Paleis van verlangen. Uitg. Het Wereldvenster David Malouf De Grote Wereld. Uitg. Van Gennep Dacia Maraini Een stille passie. Uitg. Contact Armistead Maupin Verhalen van de stad. Uitg. Contact Herta Müller Reizigster op een been. Uitg. De Geus V.S. Naipaul Een huis voor meneer Biswas. Uitg. De Arbeiderspers Amos Oz Een vrouw kennen. Uitg. Meulenhoff Clara Pinto Correia De bloemsteelsteek. Uitg. Arena Francis Ponge Proëmia. Voorredes. Uitg. De Bezige Bij Ethel Portnoy De eerste zoen. Verhalen. Uitg. Meulenhoff Jevgeni Popov De ziel van de patriot. Uitg. Wereldbibliotheek Frederic Prokosch De Aziaten. Uitg. Coppens & Frenks Propertius Elegieën. Uitg. Ambo Thomas Pynchon Regenboog van zwaartekracht. Uitg. Bert Bakker Eça de Queiroz De stad en de bergen. Uitg. De Arbeiderspers Raymond Queneau De zondag des levens. Uitg. De Bezige Bij Craig Raine De ui, het geheugen. Uitg. De Arbeiderspers Mordecai Richler Solomon Gursky was hier. Uitg. Prometheus Mercè Rodoreda Mijn Cristina en andere verhalen. Uitg. De Bezige Bij Jacques Roubaud De mooie Hortensia. Uitg. Amber Madame de Sévigné Brieven. Uitg. De Arbeiderspers Botho Strauss Congres. Uitg. De Arbeiderspers Theophrastus Karaktertypen. Uitg. Athenaeum Stefan Themerson Professor Mmaa's college. Uitg. De Bezige Bij Pramoedya Ananta Toer Wat verdwenen is. Uitg. De Geus Tatjana Tolstaja Slaapwandelaar in de mist. Uitg. Wereldbibliotheek Michel Tournier Het nachtelijk liefdesmaal. Uitg. Meulenhoff Dubravka Ugresic De sleutelroman ontsloten. Uitg. Amber Guy Vanderhaeghe Een soort heimwee. Uitg. Van Gennep David Vogel Huwelijksleven. Uitg. Meulenhoff Marianne Wiggins Zelfportret en andere verhalen. Uitg. Veen Adam Zameenzad Cyrus Cyrus. Uitg. Van Gennep