VS willen wachten met bankgarantie voor Israel

TEL AVIV, 5 SEPT. In weerwil van zware Amerikaanse tegendruk zal Israel morgen de Amerikaanse regering officieel om een bankgarantie van 10 miljard dollar vragen voor de opvang van de massa-immigratie uit de Sovjet-Unie.

Israels premier Yitzhak Shamir heeft de afgelopen dagen tot tweemaal toe dringende telefonische verzoeken van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker naast zich neergelegd om hiermee te wachten tot na de opening van de waarschijnlijk in oktober beginnende vredesconferentie over het Midden-Oosten. Wegens de politieke gevoeligheid van de bankgarantie in de huidige fase van het vredesproces drong Baker er gisteren bij het Congres op aan het Israelische verzoek niet onmiddellijk in behandeling te nemen maar de Amerikaanse regering de gelegenheid te geven het eerst grondig te bestuderen.

Shamir probeert zich met vermeende sterke steun voor Israels positie in het Amerikaanse Congres te onttrekken aan pogingen van president Bush en minister Baker een verband te leggen tussen vooruitgang in vredesproces en de over vijf jaar uit te spreiden bankgarantie. In reactie op het gisteren door Baker indirect gelegde verband tussen de dollar-hulp en de nederzettingenpolitiek wezen vertrouwelingen van Shamir deze connectie verontwaardigd van de hand. Zelfs voor de zo broodnodige Amerikaanse dollars geeft Israel volgens hen de ideologisch gemotiveerde nederzettingenpolitiek in Erets-Israel, het land van Israel, niet op.

Israel is volstrekt ongevoelig voor het Amerikaanse argument dat toekenning van de bankgarantie nu wegens de Arabische gevoeligheid ervoor het vredesproces zal ondermijnen. Volgens de Israelische opvatting ondergraaft de Amerikaanse regering met het geïmpliceerde verband tussen vredesoverleg en de bankgarantie Israels onderhandelingspositie.

Reeds geruime tijd bestond in Jeruzalem de indruk dat de Amerikaanse regering de bankgarantie zou hanteren om Israel in het bijzonder wat de nederzettingenpolitiek betreft in de houdgreep te nemen. De verwachte strijd in het Congres tussen de daar nog sterk geachte pro-Israelische lobby en het Witte Huis over deze zaak wordt een aanwijzing voor Jeruzalem en de Arabische hoofsteden hoever de Amerikaanse druk op Israel kan gaan met de presidentsverkiezingen in 1992 in het verschiet.

Reeds weken maakt de pro-Israelische lobby AIPAC, gesteund door Amerikaanse joodse leiders, zich op voor een slag met het Witte Huis en het State Department in het Congres. Jeruzalem geeft hierbij de toon aan met het argument dat het geld bestemd is voor een zuiver humanitaire zaak en volstrekt los staat van het vredesproces en de daarmee verwante nederzettingenpolitiek. Benjamin Netanyahu, de onderminister van buitenlandse zaken, zei vanmorgen dat het ondenkbaar is dat Washington politieke voorwaarden verbindt aan financiële hulp voor de opvang van de massa-immigratie uit de Sovjet-Unie waarvoor de Verenigde Staten zich zo hebben ingespannen.

De Israelische retoriek kan echter niet verbloemen dat Israel zich zorgen maakt over uitstel of drastische besnoeiing van de gevraagde bankgarantie. Het deze week afgeronde debat over de begroting voor 1992 heeft duidelijk aangetoond dat Israel veel geld nodig heeft om gelijktijdig de massa-immigratie op te vangen en het leger te moderniseren zonder de levensstandaard te veel te drukken.

De regering-Shamir heeft voor vergroting van het begrotingstekort tot 6,3 procent van het nationale produkt gekozen om de defensie-uitgaven (13 miljard gulden op een begrotingsbedrag van 80 miljard gulden) met 420 miljoen gulden te kunnen opvoeren. Tevens werden enkele honderden miljoenen guldens vrijgemaakt door het aantal geschatte immigranten in 1992 van 250.000 tot 200.000 terug te brengen.