Kroatië gedeeld, overleg gaat door

DEN HAAG-ZAGREB, 5 SEPT. Bij gevechten gisteren tussen gewapende Serviërs en de Kroatische Nationale Garde is Kroatië in twee, niet langer met elkaar verbonden delen uiteengevallen. Een speciale commissie van het Joegoslavische staatspresidium in Belgrado heeft een voorstel gepresenteerd de grenzen tussen de Joegoslavische republieken drastisch te wijzigen.

Ondanks de voortgaande gevechten waren de landen van de Europese Gemeenschap tot vanmiddag vastbesloten de vredesconferentie zaterdag in Den Haag te laten doorgaan. De EG hoopt de Joegoslavische leiders met deze conferentie zodanig te committeren, dat zij zullen meewerken aan een werkelijk staakt-hetvuren. Aan het eind van de ochtend hadden ook alle in aanmerking komende leiders van de Joegoslavische groeperingen toegezegd zaterdag in het Vredespaleis te verschijnen.

Volgens het voorstel van de commissie van het staatspresidium zou elke nationale groep zelf moeten beslissen of ze deel wil blijven uitmaken van de Joegoslavische federatie. Volgens Borisav Jovic, namens Servië lid van het staatspresidium en lid van de commissie, gaat het voorstel uit van het principe van zelfbeschikking. “Dat betekent dat grenzen volgens dit principe kunnen worden gewijzigd.”

Het voorstel doelt op de grote Servische minderheid in Kroatië, die zich vrijwel zeker bij de republiek Servië wil aansluiten. Hetzelfde geldt waarschijnlijk voor de grote Servische minderheid in de naburige republiek Bosnië, waar bovendien een grote Kroatische minderheid woont die zich waarschijnlijk zal willen aansluiten bij Kroatië.

De burgeroorlog die Kroatië al weken in zijn greep houdt, is volgens veel waarnemers bedoeld om de woongebieden van de Serviërs in deze republiek te "zuiveren' van Kroaten, als eerste stap op weg naar de aansluiting van die gebieden bij Servië. De autoweg Zagreb-Belgrado, sinds enige tijd de enige verbinding naar de Oostkroatische provincie Slavonië, is gisteren door de Servische opstandelingen afgesloten met een barricade van vrachtwagens en autobussen.

Uiterlijk morgen op hun bijeenkomst in Brussel beslissen de EG-ministers van buitenlandse zaken definitief over het doorgaan van de conferentie. Er is vanmorgen telefonisch overlegd tussen de EG-hoofdsteden.

Afgelasten van conferentie brengt vrede niet dichterbij

Ondanks het feit dat het staakt-het-vuren na zondagnacht niet heeft standgehouden en de EG-waarnemers zeer waarschijnlijk morgen door het voortgaande geweld niet op hun plaatsen kunnen zijn, wil men de zaak toch doorzetten, ook omdat een afgelasting een vredesregeling ook niet dichterbij zou brengen. De Serviërs zijn met behulp van het federale leger weliswaar bezig een tactiek van voldongen feiten in Kroatië te volgen, de EG-ministers hebben echter als basisprincipe voor de conferentie vastgelegd dat ze geen door geweld tot stand gekomen grenswijzigingen zullen accepteren.

Inmiddels neemt in het bijzonder vanuit Bonn neemt de druk op de EG toe om Kroatië en Slovenië te erkennen. Vanuit Den Haag en Londen wordt tegengeworpen dat dit wat betreft het tot stand brengen van een werkelijk staakt-het-vuren contraproductief is, doordat het de Serviërs, eventueel gesteund door het federale leger, zou aanmoedigen nog meer Kroatisch gebied te veroveren. “Wat erken je eigenlijk als je Kroatië erkent?” vraagt een betrokken diplomaat. “Kroatië met of zonder het door de Serviërs ingenomen gebied? Door erkenning op dit moment wordt het politieke probleem beslist niet geringer en wordt het geweldsprobleem wellicht zelfs groter.”

Den Haag en Londen pleitten deze week op de ministersvergadering in Den Haag ook voor een vredesconferentie op een later tijdstip, om de EG-waarnemers gelegenheid te geven naar de conflictgebieden te trekken. Hun aanwezigheid zou een stabiliserende invloed kunnen hebben.

Ook de gedelegeerd voorzitter van de vredesconferentie, de Britse oud-minister van buitenlandse zaken Lord Peter Carrington, die morgen naar Den Haag komt, heeft laten weten dat men beter iets meer tijd had kunnen nemen. “Een vredesconferentie is er niet voor om het vechten tot staan te brengen. Wat je moet doen is het vechten stoppen, voordat de conferentie begint”, aldus Carrington vanmorgen.

De vijftig nieuwe EG-waarnemers, die vandaag naar Zagreb vertrekken, zullen daar wachten, totdat het veilig genoeg is naar de gebieden te gaan waar steeds is gevochten. De vijf Nederlanders onder hen zijn alle officieren, die volgens de overeenkomst met de Joegoslavische partijen alleen in burger mogen optreden. Het ministerie van defensie in Den Haag stuur tegelijkertijd drie extra Alouette-helicopters naast de al aanwezige drie naar Zagreb om voor het vervoer ter plaatse te zorgen. Totaal gaan nog tweehjonderd extra waarnemers naar Joegoslavië, vergezeld van circa 150 man ondersteunend personeel.