Joegoslaven verplaatsen ruzie naar Den Haag

LJUBLJANA, 5 SEPT. Dat in de hoofdsteden van de Joegoslavische republieken nog nauwelijks gesproken wordt over de vredesconferentie van zaterdag in Den Haag, tekent de onzekerheid. Een jaar lang hebben Joegoslavische leiders “op zijn Joegoslavisch” onderhandeld, met als resultaat dat gemaakte afspraken en gesloten overeenkomsten een gemiddelde geldigheidsduur hadden van één nacht.

Dagen en dagen hebben zij met elkaar om de tafel gezeten om een oplossing te vinden voor de politieke crisis. Het gevolg: twee republieken hebben zich eenzijdig afgescheiden, op het slagveld hebben al meer dan vierhonderd mensen het leven verloren en meer dan 150.000 mensen hebben huis en haard verlaten. Wanneer minister Van den Broek zaterdag de vergadering opent, heeft hij politici om de tafel zitten die elkaar door en door kennen, elkaars sterke en zwakke kanten. Politieke leiders die elk hun eigen ambities hebben, elkaar voor geen dinar vertrouwen en gewend zijn dat in de politiek alle middelen zijn toegestaan inclusief list, leugen en bedrog.

Allereerst is er de vraag of de vredesconferentie bijeen kan worden geroepen als zaterdag in Kroatië nog steeds wordt gevochten. Niet alleen zijn de Europese leiders het er nog niet over eens of de conferentie dan niet moet worden opgeschort, het is ook de vraag of Kroatië en Slovenië bereid zijn om met de lopen van tanks en Stalinorgels in de rug naar Den Haag te reizen. De Sloveense president Milan Kucan weigert vandaag aanwezig te zijn op de vergadering van het staatspresidium omdat in Kroatië nog steeds wordt gevochten. “Zolang in Joegoslavië de wapens spreken is er geen klimaat voor onderhandelingen over de toekomst van Joegoslavië”, zo deelde Kucan gisteren mee. Het moet niet uitgesloten worden geacht dat Kucan en de Kroatische president Franjo Tudjman om die reden zullen weigeren naar Den Haag te komen.

Als de conferentie zaterdag toch door mocht gaan, zal de eerste confrontatie waarschijnlijk plaatshebben om de vraag wie er recht hebben aan de onderhandelingstafel plaats te nemen. De militante Serviërs in Kroatië, die de drijvende kracht zijn achter de burgeroorlog in deze republiek, eisen dat er voor hen in Den Haag een stoel wordt gereserveerd. De eis zal door Servië en Montenegro ongetwijfeld naar voren worden gebracht. De Servische president Slobodan Milosevic heeft al laten weten dat hij niet bereid is op te treden als advocaat van de Serviërs in Kroatië of in hun naam verplichtingen op zich te nemen. Servië heeft niet voor niets de beschuldigingen aan zijn adres, als zou het de Serviërs in Kroatië gebruiken om delen van Kroatië onder Servische controle te krijgen, verontwaardigd van de hand gewezen. Zonder de garantie dat de Serviërs in Kroatië het resultaat van de vredesconferentie zullen accepteren, is een duurzame vrede in Kroatië niet mogelijk.

Dat lijkt men nu ook in Den Haag begrepen te hebben. Zoran Hadzic, een van de leiders van de Serviërs in Kroatië, zei gisteren voor de televisie in Belgrado dat hij door een EG-diplomaat is uitgenodigd zaterdag naar Den Haag te komen. Hij zei op een bevestiging van het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken te wachten. Wanneer Van den Broek inderdaad van plan mocht zijn de Serviërs in Kroatië een plaats aan de onderhandelingstafel te geven zal dat zeer waarschijnlijk op verzet van Tudjman stuiten. Voor hem zijn die Servische leiders "terroristen' en "bandieten', tegen wie in Kroatië arrestatiebevelen zijn uitgevaardigd. Vertegenwoordigers van de Kroatische regering hebben vorige maand al een keer met de "Kroatische' Serviërs om de tafel gezeten en wanneer er wat druk op Tudjman zal worden uitgeoefend is de kans groot dat hij zijn bezwaren zal inslikken.