Dorst & achtergrondmuziek

Ik werd wakker van het draai-orgel. Het stond in de smalle winkelstraat pal onder het halfopenstaande raam van mijn flatje op de eerste verdieping. Het speelde oorverdovend een populaire Schlager. Meteen had ik de pest in. Ik sloot het raam, spoelde mijn gezicht langdurig met ijskoud water en ving te scheren aan.

Tijdens die verfrissende bezigheid overdacht ik de verschrikkingen van geluid in het algemeen, van draai-orgels in het bijzonder en van achtergrondmuziek en detail. Al veel langer hield het fenomeen van de achtergrondmuziek als reclame-instrument mij bezig. Nu ook weer. Want als het orgel even zweeg, hoorde je meteen het gejengel uit de boxen die zich als een guirlande door het binnenstadje slingerden. Achtergrondmuziek. Overal waar je gaat of staat: achtergrondmuziek. In het hotel, in de lift, in het vliegtuig, in het warenhuis, in de supermarkt, in de modezaak, in de kapsalon, in het restaurant, in de wachtkamer, in het winkelcentrum...

Toen ik klaar was met scheren en de after-shave lekker prikte in het gelaat, had ik een plan klaar. Ik zou op zoek gaan naar de bron van de achtergrondmuziek. Ik zou en moest weten hoe de wereld van ”het auditief behang' in elkaar zat. Vaag wist ik uit mijn reclamejaren dat er een hele industrie bestond die met ”ingeblikte' muziek de markt bewerkte met het doel zoveel mogelijk achtergrondmuziek over de natie uit te storten. Een legitiem streven, zou je zeggen, want als background music je produkt is zit er niks anders op dan te trachten het te verkopen.

Geobsedeerd begon ik stad en land af te bellen. (bij sommige bedrijven, instellingen en zelfs particulieren krijg je tegenwoordig ook al achtergrondmuziek door de telefoon geblazen als je bij voorbeeld even op verbinding moet wachten.) Dat resulteerde in de postale ontvangst van drie onderzoekspublikaties en de uitnodiging voor een bezoek aan Readitune B.V. in de Hofstede Oud-Bussum te Naarden.

Bij de onderzoekjes was er een (uit '87) dat handelde over achtergrondmuziek in vier supermarkten van Jac. Hermans (Soest, Amersfoort, Vught en Schijndel). In totaal werden 3600 vraaggesprekken gevoerd. En de uitkomst was dat achtergrondmuziek geen invloed op de omzet heeft.

Bij Readitune zijn ze daar indertijd niet overstuur van geraakt. Er heerst een optimistische en energieke stemming. Men werkt er in de vaste overtuiging (”heilig geloof') dat muziek ”een essentieel onderdeel is van ons dagelijks behoeftepatroon'. En ook dit schrijf ik voor u over uit de keurige catalogus van Readitune: “Muziek is meer dan alleen muziek. Muziek is verkoop-bevorderend.”

Ik had harde cijfers willen vinden. En allerlei significante verschillen en uitkomsten, zodat ik de jengelende middenstand eigenlijk gelijk zou moeten geven. Maar niets daarvan. Wel kwam ik te weten hoe het in de achtergrondmuziek-branche ongeveer in zijn werk gaat.

Je kan je abonneren op het systeem. Dan krijg je tienmaal per jaar een cassette toegestuurd. De oude stuur je terug en een nieuwe druk je in de apparatuur. (er zijn al cassettes die acht uur continue muziek geven). Adviseurs helpen je de repertoire-keus te maken die past bij de aard en de nagestreefde sfeer van je zaak. Je kunt kiezen uit: Beautiful music, Easy listening, Action Beat, Latest Greatest, Moodcollection, Popular classic, Bigband, Country & Western, Christmas, Hitcollection en Jazz.

Eén van de andere publikaties die ik achterhaalde betrof een Amerikaans vergelijkend onderzoek naar het effect van snelle en langzame muziek in een restaurant in Texas. Het leert: bij snelle muziek eten de gasten vlugger (45 minuten) en bij langzame muziek eten de gasten trager (56 minuten). Maar ook dit: de langzame eters drinken meer alcoholische consumpties dan de vlugge eters. Krijg je van langzame muziek dorst, vroeg ik mij af? Nee. Ik denk dat je van snelle muziek een opgejaagd gevoel krijgt en daardoor onwillekeurig haast maakt, en dat langzame muziek je het rustige idee geeft dat je nog best een drankje kan bestellen. Zo iets.

Achtergrondmuziek in winkels en restaurants... Vaak, al bij binnenkomst, raak ik erdoor geërgerd. Altijd te moeten vragen of de muziek wat zachter mag. Altijd de verontwaardigde blik van een jong ding dat met tegenzin de knop een millimeter terugdraait. Men leert ermee te leven. Hoewel ik sommige winkels en restaurants al lang uit mijn boekje heb geschrapt.

Met bevriende restaurateurs heb ik weleens beschaafde conversatie gevoerd over überhaupt het gebruik van muziek in een aangename, gedempte omgeving. Hun argument is altijd hetzelfde: de muziek is bedoeld als ”geluidswal'. De muziek verhindert dat het gesprek aan de ene tafel kan worden afgeluisterd door de belendende. Ik denk dat dat onzin is. Want muziek leidt tot stemverheffing. De gasten gaan harder praten om de muziek te overstemmen. En dan - moet je opletten - sluipt een jong personeelslid naar de apparatuur en draait stiekem het volume open. Escalatie! De gasten moeten nog luider praten. De muziek gaat weer harder. De gasten gaan schreeuwen. En ten slotte neemt men deel aan ”Het Kakofonisch Diner'.

Soms heb ik het akelige vermoeden dat achtergrondmuziek er alleen maar is voor het personeel. Dát zit aan de knoppen en stopt de Top Veertig in de apparatuur als de baas even niet oplet of met vakantie is. Het is niet voor niks dat Readitune apparatuur heeft ontwikkeld die enkel de Readitune-cassette accepteert. Daar kan het personeel dus niet even het eigen meegebrachte bandje op afspelen en daarmee de beoogde sfeer van de zaak verknallen, laat staan de gasten bedroeven en verwarren. Maar niettemin: waar kan men nog zonder stress winkelen en dineren?

Toen een week later (marktdag) het draai-orgel weer onder mijn raam verscheen was ik al begonnen aan een matineuze wandeling langs de rivier met als achtergrondmuziek meeuwen, wind en water.