De Klerk presenteert plan voor deling regeringsmacht

BLOEMFONTEIN, 5 SEPT. De Zuidafrikaanse president F.W. de Klerk heeft gisteren een model voor een nieuwe niet-raciale grondwet gepresenteerd die de zwarte meerderheid in het land voor het eerst stemrecht geeft maar haar tevens regelrechte macht ontzegt. “We staan een systeem voor waarbij de politieke macht niet eenvoudig in handen komt van één enkel individu, partij of groep”, aldus De Klerk.

Het Afrikaanse Nationale Congres (ANC) heeft het voorstel gisteren onmiddellijk afgedaan als “een recept voor een ramp”, “bedoeld om een regering van een toekomstig Zuid-Afrika de mogelijkheid te ontnemen zich echt te ontdoen van de misere van apartheid”. Het ANC, de belangrijkste anti-apartheidsbeweging in Zuid-Afrika, heeft veel meer aanhang dan de regerende Nationale Partij en gaat ervan uit dat het de komende verkiezingen zal winnen.

De Klerk presenteerde zijn plannen gisteren tijdens een buitengewoon congres van zijn Nationale Partij in Bloemfontein. De plannen vormen een duidelijke breuk met apartheid maar bieden minderheden wel veel bescherming. “We zijn zeker niet van plan om de ene dictatuur in te ruilen voor de andere (...) Zwarte overheersing is net zo onacceptabel als blanke overheersing”, aldus de leider van de partij die in de jaren vijftig en zestig vorm gaf aan apartheid, de wettelijk gesanctioneerde overheersing van zwart door blank.

Blijkens de voorstellen van de Klerk wil de Nationale Partij het ambt van president afschaffen en vervangen door een staatsraad met drie tot vijf leden die de belangrijkste partijen in het parlement vertegenwoordigen. De leden van de staatsraad zouden bij toerbeurt moeten optreden als staatshoofd en zouden een meer-partijenkabinet moeten samenstellen.

Het parlement zou moeten bestaan uit een Eerste en een Tweede Kamer, waarbij de eerste wetgevende bevoegdheden krijgt en de tweede vetorecht. De Eerste Kamer zou moeten worden samengesteld op basis van evenredige vertegenwoordiging, waarbij elke partij zetels krijgt naar rato van haar aanhang onder de kiezers. In de Tweede Kamer zouden elk van de negen nog in te stellen geografische regio's evenveel zetels moeten krijgen.

In een van de meer omstreden passages van de plannen wordt voorgesteld het kiesrecht op gemeentelijk niveau gedeeltelijk te koppelen aan het in eigendom hebben van onroerend goed of het betalen van belastig. Een ander heet hangijzer vormen de zwarte thuislanden. Volgens de plannen van de Nationale Partij moeten deze regio's zelf beslissen of ze tot Zuid-Afrika toetreden. Het ANC is van mening dat hun afscheiding destijds volledig kunstmatig was en dat er zonder meer een eind aan moet komen.

Voor het veranderen van de grondwet of het aannemen van wetten die raken aan de belangen van minderheden en regio's zou een “gewogen meerderheid” nodig zijn. Een exactere omschrijving ontbreekt.

President De Klerk legde er de nadruk op dat de voorstellen niet definitief zijn en dat over de onderdelen ervan moet worden gesproken binnen de partij en in onderhandelingen met andere groepen, die vermoedelijk volgend jaar beginnen.

Het ANC heeft tot nog toe altijd verklaard pas over een nieuwe non-raciale grondwet te willen spreken als de regering optreedt tegen het aanhoudende geweld in de zwarte woonoorden. Maar nu de Nationale Partij haar model voor een nieuwe grondwet heeft gepresenteerd kan het ANC er volgens waarnemers nauwelijks meer omheen om over de toekomstige constitutie in discussie te treden.

Het congres in Bloemfontein was de eerste grote bijeenkomst van de Nationale Partij waar ook zwarte Zuidafrikanen aan mee deden. Het lidmaatschap van de partij staat sinds vorig jaar open voor zwarten. (AP, AFP, Reuter)