Als Servië strijd voortzet; Bonn: erkenning van Kroatië en Slovenië nadert

BONN, 5 SEPT. De Duitse regering is op weg naar de volkenrechtelijke erkenning van Kroatië en Slovenië. Dit hebben kanselier Kohl en minister van buitenlandse zaken Genscher gisteren in de Bondsdag gezegd.

Als Servië en het Joegoslavische leger militair geweld blijven gebruiken, en daarmee het doorgaan of het slagen bedreigen van de EG-vredesconferentie in Den Haag, dan zal Bonn kort daarna tot erkenning van Kroatië en Slovenië besluiten, zo zeiden de bewindslieden.

Als de dialoog en het vreedzaam samenleven in Joegoslavië onmogelijk blijken zal Duitsland conform zijn opvattingen over het zelfbeschikkingsrecht “de republieken die niet meer tot Joegoslavië willen behoren volkenrechtelijk erkennen”, zei Kohl gisteren in een meerdaags debat in de Bondsdag over de buitenlandse politiek en de begroting voor 1992. Eventueel moet de EG ook economische sancties jegens Belgrado afkondigen, zei hij.

Genscher voegde daaraan toe: “Met elk schot van Servische tanks en vliegtuigen komt de erkenning van Kroatië en Slovenië dichterbij, we geven geen premie voor geweld, we aanvaarden geen fait accompli dat met militair geweld is geschapen, we kunnen niet langer passief toezien”. Volgens SPD-voorzitter Björn Engholm, die het buitenlands beleid van de regering in het algemeen prees, hebben de EG en de Duitse regering in de Joegoslavische kwestie tot nu toe “weinig roemvol” geopereerd. Hij acht de erkenning van Kroatië en Slovenië nu dringend geboden (überfällig).

Genscher bepleitte ook de vorming van een aparte vredesmacht onder het dak van de Conferentie voor veiligheid en samenwerking in Europa (CVSE) om in een geval als in Joegoslavië tussenbeide te kunnen komen. Hij wil het voorstel volgende week dinsdag op tafel leggen in een een CVSE-vergadering in Moskou, waar ook over de toetreding van Estland, Letland, Litouwen wordt gesproken. In de CVSE, waarbij alle Europese staten en de VS en Canada partij zijn, is Genscher thans (roulerend) voorzitter. Hij noemde de in 1975 (met de akkoorden van Helsinki over Europese veiliheid en mensenrechten) opgerichte CVSE “een goed forum” voor overleg over de grote veranderingen in Oost-Europa, een ruimer forum ook dan de NAVO, de EG of de Raad van Europa waarvan immers lang niet alle CVSE-landen lid zijn. “Maar”, zei hij, “daar moet iets nieuws bijkomen, wij vinden het nodig om haar vermogen tot conflictbeheersing te vergroten door haar in staat te stellen via eigen 'CVSE-blauwhelmen' in actie te komen”.

Op dat voorstel van Genscher, die vooral in Duitsland geldt als een van de vaders van de CVSE, is direct al kritisch gereageerd in Washington, Londen en Parijs, die erover niet door Bonn zouden zijn geïnformeerd. De VS kennen Genschers ideeën daarover wel maar voelen niet voor nóg een internationale vredesmacht (naast die van de VN en, mogelijk in de toekomst, een onder het dak van de EG en de Westeuropese Unie). Zij zijn tegen een versnippering op veiligheidsgebied via nog zo'n vredesmacht, die dan ook nog eens exclusief op Centraal-Europa gericht zou zijn.

Bovendien, zo citeert de International Herald Tribune vanmorgen Amerikaanse en Europese diplomaten, menen de VS dat de CVSE met haar 35 leden (met heel verschillende belangen en opvattingen inzake het zelfbeschikkingsrecht) moeilijk effectief aan militaire conflictbeheersing zou kunnen doen. Uit Londen en Parijs zijn vergelijkbare reacties gekomen.

[De gedachte van een CVSE-vredesmacht wordt door Buitenlandse Zaken in Den Haag niet verworpen. Het idee is wel eerder aan de orde geweest, aldus een woordvoerder, waarbij het probleem is dat een aantal CVSE-lidstaten er moeite mee heeft, omdat ze in aanmerking zou kunnen komen voor ingrijpen door deze vredesmacht.]

Het voorstel-Genscher was ook opmerkelijk omdat de regering en de oppositie in Bonn al maanden in debat zijn over een eventuele grondwetswijziging die de mogelijke inzet van Duitse militairen in vredesmachten van de VN of Europa moet regelen. In zekere zin bood Genscher zijn CVSE-partners zelfs een sigaar uit eigen doos aan, zolang de SPD, wier steun onmisbaar is voor grondwetswijziging, alleen akkoord gaat met een bijdrage aan VN-missies met een “vredesbewarende” rol. De SPD is tegen Duitse deelneming aan VN-acties om met militaire middelen vrede af te dwingen, en is er al helemaal niet voor om met eigen soldaten deel te nemen aan een eventuele vredesmacht van de EG en-of de WEU. Juist gisteren legde Engholm dat standpunt van zijn partij nog eens zó vast in “een aanbod” aan de regeringscoalitie.

In het Bondsdagdebat herhaalde Kohl zijn pleidooi voor snelle internationale hulp aan de Sovjet-Unie en Oosteuropese hervormingslanden. Hij zei te hopen dat Boris Jeltsin, de Russische president, “in de komende weken” in Duitsland op bezoek komt. De kanselier waarschuwde dat het compleet uiteenvallen van de Sovjet-Unie het voor het Westen heel moeilijk zou maken om effectieve economische hulp te geven.