Onafhankelijk Toneel brengt tanende liefde in twee versies

Voorstelling: Geluk van Max Dauthendey door Studio's Onafhankelijk Toneel. Vertaling: Janine Brogt; regie: Mirjam Koen; concept versie 1: Henri van Zanten; concept versie 2: Gerrit Timmers; toneelbeeld: Paul van der Blom; spel: Ria Eimers, Ton Lutgerink. Gezien: 31-8 St. Jobsweg Rotterdam. Tournee: 6-9 t-m 5-10

Ieder stuk kan in principe op honderd manieren gespeeld worden en het is dan ook leuk als je in korte tijd verschillende visies op een tekst te zien krijgt. Bij het Onafhankelijk Toneel bestaat die mogelijkheid, nu op één avond twee versies van Geluk worden gespeeld. Het stuk, aangeduid als een "kort poëtisch drama", is in 1894 geschreven door de Duitse schrijver en schilder Max Dauthendey. Inzet van het drama is de hartstochtelijke liefde die twee mensen voor elkaar opvatten en die na verloop van tijd begint te tanen. Onvermijdelijk is het moment waarop beiden beseffen dat ze het hoogtepunt van het geluk hebben bereikt en dat deze staat maar van korte duur is. Ze staan voor een moeilijke keuze: elkaar verlaten of doorgaan en accepteren dat de hartstocht afneemt.

Ria Eimers en Ton Lutgerink spelen tweemaal achtereen de rol van Eva en Arnold, voor de pauze in de versie van Henri van Zanten, na de pauze volgens de regie-aanwijzingen van Gerrit Timmers. Volgens het programmaboekje heeft Mirjam Koen de twee versies geregisseerd, maar het is niet na te gaan wat nu precies haar aandeel was - vermoedelijk heeft ze de aanwijzingen trouw opgevolgd en in scène gezet.

Voor de uitvoering van Van Zantens interpretatie is een kleine, vrij smalle ruimte gekozen, boven in het eigen theater van het Onafhankelijk Toneel. Op de speelvloer staat een grote kast die, om een voor mij onduidelijke reden, een belangrijke rol speelt in de relatie van de twee geliefden: daarin, onzichtbaar voor het publiek, ontmoeten ze elkaar voor het eerst en daarin komen ze na een periode van verwijdering weer samen. Het is een cryptische, spanningloze voorstelling waarin Lutgerink en Eimers kennelijk de suggestie moeten wekken dat woorden geen enkele consequentie hebben voor hun gedrag. Zo leggen ze gevoelige liefdesverklaringen af zonder elkaar aan te raken of zelfs maar in de ogen te kijken. Hun verhouding is een met nonchalance uitgevoerd spel.

In de versie van Gerrit Timmers is de toon ernstiger, geëmotioneerder ook. Ria Eimers en Ton Lutgerink bevinden zich nu in een grote witte ruimte die waarschijnlijk een ziekenhuis of (psychiatrische) inrichting voorstelt. Voortdurend verschijnt een man in doktersjas op het toneel om Arnold en Eva bij de hand te nemen en met zachte dwang in een bepaalde positie te manouvreren. Hun relatie is het werk van deze buitenstaander, hij heeft de macht en de middelen (hersenoperatie) om hun gedachten - en dus ook hun verhouding - naar believen te sturen en te manipuleren.

Hoewel ik een lichte voorkeur had voor de versie van Gerrit Timmers, hebben beide voorstellingen te lijden onder een ongemakkelijke, gekunstelde vorm. Het heeft op zichzelf iets aandoenlijks te zien met hoeveel overtuiging men probeert duidelijk te maken dat de illusie op het toneel doorbroken dient te worden, maar het leidt de aandacht wel af van de inhoud. Deze uitvoeringen van Geluk zijn vooral ondoorgrondelijk, abstract en saai. Dat is jammer, omdat het experiment op zichzelf de moeite waard is.