'Kabinet banjert dwars door hele winkel heen'

ROTTERDAM, 4 SEPT. “Het kabinet”, zegt FNV-bestuurder J. Draijer, “is zo hypocriet als de pest.” “Het kabinetsbeleid”, zegt CNV-bestuurder drs. A.A. Westerlaken, “komt heel dicht bij volksverlakkerij.” Doorgaans zijn Draijer en Westerlaken gematigde representanten uit de "overlegeconomie', maar actietaal is krasse taal. En dit keer zijn ze meer dan boos, ze zijn getergd.

Eerst de ingreep in de Ziektewet, vervolgens “de moord op de WAO” (CNV-voorzitter H. Hofstede), daarna de ontkoppeling en tenslotte “een indringend appèl” (minister W. Kok van financiën) op de vakbeweging de looneisen volgend jaar te matigen in 's lands belang, het is allemaal teveel van het verkeerde. Draijer: “We worden geschoffeerd”.

Neem bij voorbeeld de ontkoppeling, zegt Draijer, die coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid van zijn vakcentrale is. Met de overheid is “klip en klaar” afgesproken dat de salarissen van ambtenaren en trendvolgers gelijke tred zouden houden met die in de marktsector. “Nu komt het kabinet vertellen dat voor verbetering van de arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector volgend jaar niet meer dan drie procent aan financiële ruimte beschikbaar is. Doodleuk doet het kabinet een beroep op de vakbeweging daar in de marktsector rekening mee te houden. Wordt het daar toch meer, dan worden ambtenaren en trendvolgers vastgepind op drie procent. Dat is minder dan de verwachte inflatie. Onaanvaardbaar. Het kabinet gedraagt zich als een armlastige werkgever die zijn eigen personeel niet meer kan betalen en het degradeert tot sluitpost van zijn begroting.”

In verontwaardiging doet Westerlaken, coördinator sociaal-economisch beleid van het CNV, nauwelijks voor zijn FNV-collega onder. “De vakbonden hebben zich dit jaar in het CAO-overleg buitengewoon rustig opgesteld. De overeengekomen loonsverhogingen zijn zeer verantwoord. In ruil voor herstel van de koppeling zijn de lonen gematigd. Over de aanpak van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid zijn op een breed terrein afspraken gemaakt, die gegarandeerd effect sorteren. De nieuwe tripartite arbeidsvoorziening begint zijn vruchten af te werpen. En wat doet het kabinet? Het banjert dwars door de hele winkel heen, lapt afspraken aan zijn laars, gelooft niet in zijn eigen beleid en betoont zich een onbetrouwbare onderhandelingspartij.”

Onder dit gesternte verrast het niet dat de vakbeweging weinig fiducie heeft in een eventueel Najaarsoverleg met kabinet en werkgevers over het volgend jaar te voeren sociaal-economisch beleid. Vorig jaar leverde dat na intensief vooroverleg veelbesproken akkoorden op over verzuimbestrijding en terugdringing van werkloosheid onder etnische minderheden. Dit jaar is er geen enkel vooroverleg, zegt Draijer. “In het voorjaar wilden de werkgevers niet en de afgelopen maanden heeft het kabinet de sfeer danig verziekt. We zeggen niet dat we onder geen enkele voorwaarde aan een Najaarsoverleg zullen meedoen, maar we vragen ons sterk af of het zinvol is.” Ook bij het CNV is de animo gering. “We schuwen geen enkel overleg, maar er moet wel wat te verdienen zijn. Wanneer er alleen overleg zou zijn ter legitimatie van kabinetsbeleid dat wij niet blieven, dan passen we ervoor”, aldus Westerlaken.

Bij beide vakcentrales tekenen zich langzamerhand de contouren af van het arbeidsvoorwaardenbeleid dat ze in 1992 willen voeren. Vooralsnog gaan ze er vanuit dat “de politiek” de kabinetsplannen met Ziektewet en WAO zal “repareren”. De FNV zal, aldus Draijer, rekening houden met “de dip in de economische ontwikkeling” die voor 1992 wordt voorspeld. “We sluiten onze ogen niet voor het feit dat de werkloosheid volgend jaar voor het eerst sinds vele jaren iets dreigt op te lopen. Dat het kabinet zich onverantwoord opstelt, betekent nog niet dat wij dat ook doen.”

De FNV wil in de nieuwe CAO's vooral “scoren op werkgelegenheid”, zegt Draijer. “Dat wordt ons speerpunt: meer werkgelegenheid, niet alleen door herverdeling van werk via korter werken, maar ook door ernaar te streven dat meer mensen in dienst worden genomen om de werkdruk te verminderen en het overwerken terug te dringen. Daardoor voorkom je ook dat mensen uitvallen wegens ziekte of arbeidsongeschiktheid. We willen gezonder werken en daarvoor heb je meer banen nodig.”

Wat betreft de looneis, geldt voor de FNV de prijscompensatie als “ondergrens”. Al naar gelang de gang van zaken in de betreffende sector en de afspraken die over werkgelegenheid bereikt kunnen worden, zullen de FNV-bonden hun looneis nader invullen. Daarom heeft het noemen van percentages volgens Draijer op dit moment niet veel zin, al beschouwt hij bij een "geschoond' inflatiecijfer van 3,4 procent een gemiddelde claim van in totaal 4 à 4,5 procent "onderhandelingsruimte' voor verbetering van de arbeidsvoorwaarden als “realistisch”.

Ook het CNV wil zich in het komende CAO-seizoen sterk maken voor uitbreiding van de werkgelegenheid. Over looneisen wil Westerlaken zich niet uitlaten. Dat is een zaak van de onderhandelaars in de bedrijven en bedrijfstakken. “Onze CAO-coördinatie richt zich vooral op een evenwichtige verhouding tussen enerzijds de contractloonstijging en anderzijds zaken als verbetering van de kwaliteit van de arbeid en arbeidsomstandigheden, uitbreiding van scholing en versterking van de positie van zwakke groepen op de arbeidsmarkt.”

Beide bestuurders laten er geen misverstand over bestaan dat de CAO-eisen zullen worden uitgebreid als de kabinets-ingrepen in Ziektewet en WAO doorgaan. “Dan krijgen de werkgevers de rekening gepresenteerd, bovenop de onderhandelingsruimte”, zegt Draijer. “Als de politieke partijen het kabinet niet corrigeren, dan zullen we proberen de ingrepen ongedaan te maken in het arbeidsvoorwaardenoverleg door additionele eisen te stellen. Dat gooit de hele CAO-agenda overhoopt, want de reparatie van Ziektewet en WAO komt dan voorop te staan met als grote risico's dat de in gang gezette verzuimbestrijding wordt gefrustreerd en de gewenste uitbreiding van de werkgelegenheid sneuvelt. Per saldo zouden de kabinetsplannen dan heel averechts uitwerken”, waarschuwt Westerlaken.