Journalistiek in Colombia: met de pen tussen puin

El Espectador, Ned.3 20.25-21.24u.

De zware jongen die in Colombia terechtstaat op beschuldiging van cocaïnesmokkel ziet zijn rechters meestal niet, omdat die zich achter donker glas bevinden. Voor hun eigen veiligheid. Desondanks wisten Colombiaanse narcotraficantes de afgelopen jaren tientallen rechters, officieren van justitie en inspecteurs van politie te vermoorden alsmede politici, onder wie een presidentskandidaat die de bestrijding van de cocaïnehandel hoog in zijn verkiezingsprogramma had staan.

Vergelijkbare risico's lopen journalisten die over de cocaïnehandel berichten. Tot vorig jaar kwamen er 37 bij aanslagen om het leven. Hoe sterk de drugsbaronnen eraan hechten in stilte te kunnen werken, toont vooral de jongste geschiedenis van de Colombiaanse krant El Espectador. Het liberale dagblad (oplage 150.000) belijdt sinds jaar en dag openlijk zijn afschuw voor de terreur van de drugsmafia en het corrumperende effect ervan op de nog niet geheel ontloken democratie Colombia.

Onder de redacteuren overheerst de mening dat veel Colombiaanse politici slappe knieën hebben en de beslissing van de Colombiaanse grondwetgevende vergadering om gevangen cocaïnehandelaars niet langer uit te leveren aan de Verenigde Staten kon bij de krant dan ook geen genade vinden.

Deze principes heeft de krant duur moeten betalen: in de loop van enkele jaren heeft de krant vijf redacteuren en medewerkers verloren, onder wie hoofdredacteur en directeur Guillermo Cano, die in 1986 in zijn auto werd doodgeschoten. In september 1989 werd in het hoofdkantoor van de krant met een autobom grote schade aangericht. De dag erna verscheen de krant met op de voorpagina een strijdlustig hoofdartikel getiteld "Op de puinhopen'. Sinds die tijd wordt het gebouw omringd met draconische veiligheidsmaatregelen; en een normaal privéleven kunnen journalisten die over de cocamafia schrijven wel vergeten.

De documentaire van het Franse commerciële station La Sept die de NOS vanavond uitzendt, maakt glashelder wat het cocaïnegeweld betekent. In harde archiefbeelden - onder andere de moord op de presidentskandidaat Luis Carlos Galán - en onder meer door redacteur Maria Jimena Duzan te volgen bij haar dagelijkse gang naar de krant. Haar ogen vliegen voortdurend naar de achteruitkijkspiegel. Ze is gedwongen steeds andere routes te nemen, vertelt ze, en ze komt doelbewust altijd eerder of later op afspraken. Nadat ze een aantal keren met de dood is bedreigd en een aanslag wist te overleven, verhuist ze nu regelmatig. De straal van haar vriendenkring is daarbij vrijwel nul geworden.

El Espectador is een eenvoudige documentaire over een krant met eenvoudige principes - dat wil zeggen: in West-Europa zijn ze eenvoudig.