"Wereldpremière' van origineel handschrift Jaargetijden; Vivaldi met minieme afwijkingen

Concert: Camerata Antonio Lucio o.l.v. Alun Francis m.m.v. Emmy Verhey, Chris Duindam en Finn Möricke, viool en Gerard Dekker, klavecimbel. Programma: Vivaldi: Synfonia in G, RV 149, Concert voor strijkers in E, RV 134, Concert voor twee violen in d, RV 514, Concert voor strijkers in g, RV 156 en ten slotte De Vier Jaargetijden (1722-'23). Gehoord 1-9 Grote Zaal Concertgebouw Amsterdam.

De "Wereldpremière' van Vivaldi's Vier Jaargetijden, zo beloofde concertmanagement Rob Groen afgelopen zondag het publiek van een Vivaldi-programma in het Amsterdamse Concertgebouw door violiste Emmy Verhey en Camerata Antonio Lucio o.l.v. de Engelse dirigent Alun Francis. Deze laatste zou "een paar jaar geleden' het uit 1722 stammende originele handschrift van de Vier Jaargetijden hebben ontdekt, dat “op zo'n 300 plaatsen afwijkt van de tot nu toe altijd gebruikte versie waarop de eerste gedrukte editie door Le Cene uit 1725 gebaseerd is”.

Ten onrechte ging men er altijd van uit dat het origineel vernietigd of zoek geraakt was, aldus Rob Groen, die V & D tot een exclusieve cd-opname van dit unieke project wist te bewegen (vanaf 1 oktober aldaar verkrijgbaar). Daags voor het concert gaven Alun Francis en Emmy Verhey in NOS-Laat nog een enthousiaste toelichting op de veelal minutieuze verschillen tussen beide versies, zodat de verwachtingen hoog gespannen waren. Nader onderzoek wees echter uit dat er een luchtje aan de onderneming zat, hetgeen bij aanvang van het concert onderstreept leek te worden door het ontbreken van een programmatoelichting.

Hoe zit het nu met deze bijzondere en inderdaad bestaande autograaf van de Vier Jaargetijden uit 1722? Al in 1974 verscheen in de Musical Times een artikel van Michael Talbot over de zogenaamde "Manchester manuscripten', zo'n honderd werken die Vivaldi in opdracht van de Venetiaanse kardinaal Ottoboni componeerde. Hieronder bevond zich een handgeschreven kopie van een tot dan toe onbekend manuscript van Vivaldi's Vier Jaargetijden uit 1722-'23. Deze kopie week op allerlei punten af van de gedrukte versie uit 1725, die als bekend gebaseerd is op een door Vivaldi aan zijn Boheemse beschermheer Venceslav Morzin opgedragen autograaf van de Vier Jaargetijden.

Zoals gewoonlijk had Vivaldi, kort voordat hij deze “Vioolconcerten, opus 8” in 1725 aan zijn toenmalige uitgever Le Cene overdroeg, nog het een en ander bijgeschaafd aan de oorspronkelijke versie. Hij haalde enkele grove accenten eruit, scherpte de harmonieën hier en daar een beetje aan, en verfijnde kleine details op het gebied van de stemvoering en de frasering. Vandaar dus het bestaan van twee autografen, vandaar de 300 kleine en grotere afwijkingen.

Sinds 1974 bogen verschillende experts zich over deze nieuw ontdekte versie van de Vier Jaargetijden, waaronder Trevor Pinnock die er zelfs een cd-opname van maakte. Vandaar misschien dat ook Alun Francis ten slotte de Ottoboni-autograaf uit 1722-'23 op het spoor kwam. Met al zijn voorgangers werkte hij eigenhandig de door Vivaldi in cijfers aangegeven continuo-partij uit, zodat er wat dat betreft afgelopen zondag tenminste werkelijk sprake was van een "wereldpremière'.

Dat boerenslimheid op het gebied van de publiciteit niet per definitie zoden aan de dijk zet, bleek uit de slechte zaalbezetting. Maar voor de rest was het een aardig concert: nadat Camarata Antonio Lucio ondere straffe leiding van Alun Francis in Vivaldi's Sinfonia in G, de Concerten voor strijkers in E en G en het Concert voor twee violen in D maar te nauwernood boven het gemiddelde conservatoriumniveau was uitgestegen, deed een helder en kernachtig spelende Emmy Verhey haar uiterste best aan Francis' alternatieve Vier Jaargetijden de nodige glans te verlenen. Al was haar intonatie niet altijd even overtuigend, de opvallende en minder opvallende afwijkingen met de bekende versie wist ze met aanstekelijke brutaliteit te onderstrepen.