Volksvergadering verdeelt Surinaamse politiek

ROTTERDAM, 3 SEPT. Vier stemhokjes houden de Surinaamse politiek verdeeld. Na langdurig procedureel touwtrekken over de speciale volksvergadering die vrijdag een nieuwe president moet kiezen voor het land, is nu een controverse ontstaan over de vraag of de volksafgevaardigden plenair of in een stemhokje hun voorkeur moeten uitspreken.

De regering en de aan het leger gelieerde Nationale Democratische Partij (NDP) vinden dat de 867 leden van de Volksvergadering hun stem schriftelijk moeten uitbrengen, in een hokje. Daartoe moeten vier stemhokjes worden ingericht in de Anthony Nesty-sporthal te Paramaribo waar de vergadering wordt gehouden. Het grootste machtsblok, het Nieuw Front - waarin gebundeld zijn de oude politieke partijen NPS (creools), VHP (hindoestaans), KTPI (javaans) en de sociaaldemocratische SPA -, wil juist een plenaire stemming met stembriefjes.

De controverse heeft duidelijk een politieke achtergrond. Het Front heeft 677 leden in de volksvergadering en heeft dus belang bij een plenaire stemming, waarbij de partijdiscipline het strengst kan worden bewaakt. De NDP voert intussen een intensieve campagne om Front-leden te bewegen hun stem toch uit te brengen op de NDP-kandidaat, de huidige vice-president J. Wijdenbosch. Daarbij komt de privacy van stemhokjes goed van pas. Het Front heeft de NDP er al van beschuldigd afgevaardigden om te kopen.

In een poging de kansen van Wijdenbosch te vergroten, bestookt de NDP het publiek ook met spots op radio en televisie en met spraakmakende verkiezingsposters. Op een van de posters prijkt het portret van Wijdenbosch naast dat van de reeds gekozen vicepresident J. Ajodhia - het ideale koppel, volgens de NDP. Maar Ajodhia is nu juist lid van het concurrerende Front en de NDP heeft zelfs geweigerd zijn verkiezing te erkennen, omdat die ongrondwettig zou zijn verlopen. Het Front heeft dan ook fel geprotesteerd tegen het dubbelportret en is op de valreep een campagne begonnen voor de eigen kandidaat, oud-minister van onderwijs R. Venetiaan.

De Verenigde Volksvergadering die vrijdag bijeenkomt is een voor de Surinaamse politiek unieke gebeurtenis. De mammoetbijeenkomst van honderden afgevaardigden uit parlement, districts- en ressortsraden moet een knoop doorhakken nadat twee tumultueuze stemrondes in het parlement geen nieuwe president opleverden. Het Front bezet daar weliswaar 30 van de 51 zetels, maar dat is toch nog te weinig om de vereiste tweederde meerderheid te halen (voor de keuze van de vice-president is een gewone meerderheid voldoende). De kandidaten van de twee kleinere fracties in het parlement haalden die meerderheid uiteraard evenmin.

Behalve Wijdenbosch van de NDP en Venetiaan van het Nieuw Front heeft zich ook kandidaat gesteld H. Prade, directeur van de Surinaamse Rekenkamer. Hij is kandidaat van het jonge, hervormingsgezinde Democratisch Alternatief 91 dat zich zowel tegen het leger als tegen de "oude politiek' afzet.

Door de patstelling in het parlement werd de presidentskeuze conform de grondwet verwezen naar de nog nooit eerder bijeengeroepen Verenigde Volksvergadering. Daar kan Venetiaan rekenen op een overweldigende meerderheid. Het Front heeft er 677 leden, de NDP 134 en DA 91 slechts 55. Voor een overwinning zijn ten minste 434 stemmen vereist.

In het parlement barstte over de mammoetvergadering dan ook onmiddellijk een complex procedureel geharrewar los, aangesticht door de NDP en, in mindere mate, DA 91. De partij van Wijdenbosch sarde het Nieuw Front met de vraag of niet eveneens een tweederde meerderheid in het parlement vereist is om de Volksvergadering bijeen te roepen. Het Nieuw Front sloeg terug met de vraag of Wijdenbosch - die in de eerdere rondes nul stemmen kreeg omdat zijn partij de "ongrondwettige' verkiezingen boycotte - zich nog wel kandidaat mocht stellen of dat alleen Prade (zeven stemmen) en Venetiaan (28 stemmen) door mochten naar de laatste ronde.

Volgens parlementsvoorzitter Lachmon komt de vergadering volgens de grondwet van 1987 automatisch bijeen voor de presidentsverkiezing als twee stemrondes geen beslissing opleveren. Maar de grondwet is volgens de NDP op dit punt ambigu. Een memorie van toelichting is in elk geval nooit geschreven, en in een speciaal reglement voor de Verenigde Volksvergadering was niet voorzien.

De vraag of tweederde meerderheid vereist is om de vergadering bijeen te roepen is op zich academisch: het Front kan zijn zienswijze in het parlement doordrukken. Bovendien heeft DA 91 al aangeboden, in een poging het Front aan zich te verplichten, de partij desgewenst aan een tweederde meerderheid te zullen helpen. Het aanbod is als overbodig van de hand gewezen. Volgens waarnemers kan de NDP het procedurele meningsverschil echter wel aangrijpen om te weigeren de verkiezing van Venetiaan vrijdag te erkennen, als "ongrondwettig'.

Inmiddels heeft de regering deze week een concept-reglement voor de volksvergadering uit de grond gestampt en bij het parlement ingediend, maar het is de vraag of daarmee de kous af is. Het reglement voorziet onder meer in het inrichten van de vier stemhokjes - steen des aanstoots voor het Front. Onduidelijk blijft verder of alle drie kandidaten door mogen naar de derde ronde. Mogelijk moet de vergadering zich hier zelf over uitspreken. Het voorstel is bovendien niet naar de Surinaamse Staatsraad gegaan ter advisering, en de voorzitter van de raad heeft al laten weten dat het parlement het dus niet kan behandelen. Het voorstel alsnog voorleggen heeft weinig zin: van de raad, dat een quorum heeft van zeven, zijn maar vier leden in het land.

In het concept-reglement is verder bepaald dat de volksvergadering alleen een stemming houdt: van een debat of zelfs maar een rondvraag zal geen sprake zijn. Alles zal dus draaien om wat er in de stemhokjes gebeurt - als die er komen.

Procedureel conflict over keuze president