Rotterdams festival van nieuwste popmuziek in quasi-Wiener decor; Gitaarspelen met een schroevedraaier

Festival: Ein Abend In Wien met Sonic Youth, Freedy Johnston, Galliano, Dinosaur Jr., The Wonder Stuff, Miranda Sex Garden, Swell Dopa-Magnapop, World Of Twist, Son Of Bazerk, Black Francis, Carter, Charmin' Children en anderen. Gehoord: 31-8 en 1-9 De Doelen, Rotterdam.

Kelners in lederhosen, serveersters in Tiroler rokjes en lange houten tafels gaven de foyer van De Doelen het aanzicht van een quasi-authentieke Bierstube. Er klonk muziek van Robert Stolz en ook de walsjes van het orkestje in de centrale hal moesten de indruk wekken, dat er sprake was van "Ein Abend In Wien'. In werkelijkheid ging achter deze titel een tweedaags festival schuil voor nieuwe en "anders-dan-andere' popmuziek, omgeven door theatrale "verschijnselen' met een vervreemdend effect.

Wie als nietsvermoedende popliefhebber op een of meer favoriete bands was afgekomen, trof bij de ingang een kudde biggetjes omringd door ziekenhuisbedden. Overal in het gebouw wemelde het van personeel in ziekenhuistenue, druk doende om de indruk te wekken dat men in een sanatorium voor muziekverslaafden was beland. Verpleegsters met pillendozen en ziekenbroeders met brancards snelden af en aan en kerngezonde festivalgangers werden begeleid naar een ziekenboeg waar massages werden gegeven en vieze drankjes uitgedeeld.

In de wandelgangen walsten bepruikte dansparen tussen uitbundig versierde karretjes met Sachertorte en Kartoffelsalat. Op de binnenplaats verzamelde een groep zwervers zich rond een fraai gedekte tafel en zelfs bij de toiletten bleven verrassingen niet uit, want een lakei was er bezig om de inhoud van een stapel gebaksdozen vol moorkoppen door het closet te spoelen.

Een tweedaags popfestival als conceptueel kunstwerk, of hadden we hier te maken met een symbolische monstervoorstelling die de decadentie van de populaire muziek moest verbeelden? Het publiek liep er niet warm voor en de bezoekersaantallen bleven op beide avonden achter bij de verwachtingen. Organisatiebureau Mojo had gerekend op een uitverkocht huis, mede op grond van het enorme succes van Pandora's Music Box, een vergelijkbaar concept uit 1983.

Sindsdien is er in zoverre het nodige veranderd, dat de frontlinie van de popmuziek geen eenduidig focus meer kent, en dat de avantgarde gezocht moet worden in uiteenlopende stromingen als hiphop, trashfunk en -metal, "noise" en de vele verschijningsvormen die de dansmuziek sinds de opkomst van de house heeft aangenomen. Een alternatieve rockgroep als Sonic Youth is de underground inmiddels ontstegen, en met een solo-optreden van zanger Black Francis van de Pixies fungeerden zij als de zeldzame publiekstrekkers. Het publiek dat uitsluitend op de naam van meisjesgroep Miranda Sex Garden was afgekomen, zag drie engelachtige meisjes die authentieke, zestiende-eeuwse madrigalen ten gehore brachten in schattige bloemetjesjurken. De zaal liep leeg, want op zoveel ongerepte schoonheid was niet iedereen voorbereid.

Ongerept, vooral in leeftijd, waren de jochies van de Engelse groep Blur, die in eigen land het publiek in zwijm doen vallen met hun lichtvoetige gitaarmuziek. Hier kwamen ze over als het zoveelste Engelse groepje met "Manchester"-drums en lijzige zang. Ook de Zeeuwse Charmin' Children spelen in dit genre, maar dan met meer pit.

Een aantal van de Amerikaanse "noise"-bands had juist opvallend opgefokt podiumgedrag. De zanger-gitarist van het trio Nirvana vond geen rust voordat hij de volledig podiumuitrusting omver had getrokken. Toen hij aan de metershoge boxentorens wilde beginnen werd hij weggehaald door de, in dit geval heel toepasselijk, als broeders verkleedde ordedienst. De zanger van de elektro-rock groep Nine Inch Nails smeet bij voortduring zijn microfoonstandaard tegen de grond. Ook de uitsmijter van het festival, Sonic Youth, de oerouders van veel jonge gitaargroepen, gaf een geladen concert. De groep neemt minder dan vroeger de tijd voor het van hen bekende hypnotiserende samenspel van gitaren. Ze waren hard en agressief, vooral jegens de instrumenten. Gitarist Lee Ranaldo experimenteerde met een schroevedraaier als hefboom onder de snaren terwijl gitarist Thurston Moore hetzelfde deed met drumstokjes. Gelukkig heeft Sonic Youth in de loop der jaren haar venijn behouden; een door bassiste Kim Gordon gezongen nieuw nummer klonk mooi wrang.

Het lang verwachte concert van Dinosaur Jr. was teleurstellend. Loeihard, bot en ontoegankelijk stond het trio van zanger-gitarist J. Mascis voor de grote zaal. Misschien was het voor een deel te wijten aan problemen met de apparatuur; de reden waarom ook het concert van de Smashing Pumpkins helaas voortijdig werd afgerond. Zij brachten een psychedelische variant op de "noise", doorweven met geluidserupties en plotselinge pauzes.

De verrassing van Ein Abend in Wien was Swell Dopa-Magnapop, een door Michael Stipe (van R.E.M.) ontdekt kwartet uit Athens, Georgia. De groep kreeg de eerste avond zoveel publieke bijval dat ze zondag een reprise mocht geven in de grote zaal. Muzikaal onderscheiden ze zich niet zo veel van andere gitaarbandjes. Het aantrekkelijke zit hem in de onbevangen koortjes en de opgewekte stem van zangeres Linda Hopper, die erbij staat of ieder nummer weer een feest is.

Ongelukkigerwijs werden optredens van de Amerikaanse singer-songwriters Freedy Johnston en Marc Eitzel gepresenteerd in een piepklein zaaltje en trokken ze beduidend meer geïnteresseerden dan de 150 die er in konden. Ook het voormalige enfant terrible Nick Cave stond ten onrechte als publiekstrekker op het affiche, want zijn voorleessessie uit zijn vier jaar oude boek And The Ass Saw The Angel, begeleid door gitaarmuziek van Gary Lucas, leverde een bittere teleurstelling op voor de fans die voor een gesloten deur stonden. De algemene tendens was beduidend vrolijker, want overal in het gebouw viel wel iets opmerkelijks of iets moois te zien of te beleven. Curieuze muzikale attracties als de nieuwerwetse art-rock van World Of Twist of de uitgelaten kermisklanken van Carter The Unstoppable Sex Machine waren dan ook ondergeschikt aan het ambitieuze totaalprogramma, dat een verfrissend humoristisch alternatief bood voor de saaie omstandigheden waarin popconcerten doorgaans plaatshebben.