Plan Gorbatsjov vindt instemming

MOSKOU, 3 SEPT. Het plan van president Gorbatsjov en de leiders van tien Sovjet-republieken om de staatkundige structuur voor een "overgangsperiode' van enkele maanden volledig om te gooien, heeft in alle betrokken republieken instemming gevonden.

De Russische president Jeltsin heeft vanochtend gezegd dat “bijna” alle vijftien republieken zich hebben kunnen vinden in de plannen voor economische samenwerking. Jeltsin stelde de andere republieken gerust over het vermeende Russische verlangen, hen te domineren: “Rusland is een gelijke onder gelijken.”

Vertegenwoordigers van de meeste deelstaten hebben zich gisteren op de eerste dag van de speciale zitting van het Congres van Volksafgevaardigden, het "uitgebreide' parlement van de Unie, achter de voorstellen voor een nieuwe Unie geschaard. Maar tegelijkertijd stelden zij daarbij eigen voorwaarden die uitwerking van de hervormingen nog zullen kunnen bemoeilijken. Volgens voorzitter Sergej Aleksejev van het Comité voor Toetsing van de Grondwet kunnen de plannen niet worden gerealiseerd zonder grondwetswijziging.

De belangrijkste steun kwam gisteren uit de hoek van de Russische republiek, de Oekraïne en Kazachstan, de drie sleutelrepublieken. Volgens de burgemeester van Leningrad, Anatoli Sobtsjak, die 's middags namens de Russische delegatie optrad, is een radicale herstructurering van de staatsmacht onvermijdelijk omdat de Unie anders “ongecontroleerd uiteen zal vallen”. Gorbatsjov moet daarom als “symbool” president blijven.

Pag 5:

Instemming Volkscongres met plannen

Sobtsjak legde er echter onmiddellijk de nadruk op dat de Staatsraad onder leiding van Gorbatsjov slechts de pretentie mag hebben om het hervormingsproces te begeleiden. De enige inhoudelijke taak die hij voor dit nieuw te formeren uitvoerende orgaan zag, is het defensiebeleid. Binnen de Russische delegatie op het Volkscongres rees gisteren overigens onmiddellijk onenigheid over de vraag of ze wel zou moeten instemmen met de installatie van de speciale "Republieksraad' die de Staatsraad moet gaan controleren. In deze raad zou elke republiek twintig vertegenwoordigers mogen afvaardigen. Dat zou ertoe leiden dat Rusland, waar de helft van alle inwoners van de Unie wonen, in dit nieuwe vertegenwoordigende orgaan in de minderheid komt te verkeren.

De Oekraïense afvaardiging plaatste vervolgens de kanttekening dat het economische beleid van de Staatsraad niet verder mag gaan dan het scheppen van randvoorwaarden voor één gemeenschappelijke markt. De tweede deelstaat van de unie spiegelt zich daarbij aan de Europese Gemeenschap. De overgangsperiode moet van de Oekraïne bovendien begin volgend jaar ten einde zijn. Kazachstan liet zich in vergelijkbare bewoordingen uit.

Zelfs de zich geheel "onafhankelijk' achtende republieken Armenië, Georgië en Letland toonden belangstelling voor een losse vorm van samenwerking in de Unie. De Moldavische vertegenwoordiging velde geen oordeel maar eiste dat de onafhankelijkheid van Moldavië expliciet op de agenda zou worden gezet. Alleen Litouwen en Estland waren gisteren niet bereid officieel te reageren op de voorstellen.

Door deze globale instemming in het Volkscongres heeft het debat zich tot nu toe toegespitst op de rol die de legitieme volksvertegenwoordiging moet spelen. Menig afgevaardigde vreest dat de Opperste Sovjet straks niets meer te doen heeft.