Felle kritiek Major op China

HONGKONG, 3 SEPT. - De Britse premier John Major heeft vanmorgen in Peking het memorandum inzake China's instemming met de bouw van een nieuw vliegveld in Hongkong getekend en tevens de toestand op het gebied van de mensenrechten in China gekritiseerd. De Chinese premier Li Peng verwierp Majors kritiek in wat officieel, “een geschiedenisles” werd genoemd.

De ondertekening van het memorandum werd gevolgd door korte toespraken van de twee premiers. De breed glimlachende Li Peng was optimistisch en wijdde uit over de gouden toekomst die Hongkong tegemoet zou gaan, zolang China en Groot-Brittannië samenwerken en elkaar, ondanks hun verschil in cultuur en sociaal systeem, respecteren.

Major daarentegen was ijzig, noemde de vele problemen inzake de uitvoering van het Brits-Chinese verdrag van 1984 en vermaande China om zijn verplichtingen na te komen. Hij onderstreepte dat Groot-Brittannië tot 1997 de soevereine macht in Hongkong is en dat China zelf beloofd heeft dat het geen vetorecht bezit en geen condominium of een gedeelde heerschappij wenst. China moest vooral niet vergeten dat Hongkong op grond van het verdrag na 1997 zal worden geregeerd door Hongkong-Chinezen, hield Major zijn gastheren voor.

Voor de ondertekening hadden Major en Li een gespreksronde van tweeëneenhalf uur, waarvan meer dan een half uur werd besteed aan de mensenrechten. Een Britse woordvoerder zei dat Major een lijst van Amnesty International heeft overgelegd, waarop gevangenen staan die om politieke redenen gevangenzitten. Major vroeg om snelle vrijlating van de dissidenten onder wie Wang Juntao en Chen Ziming, die in februari dertien jaar kregen voor hun leidersrol in de protestbeweging van 1989. Wang en Chen zijn momenteel in hongerstaking.

Pag 4:

China ziet bezoek als grote doorbraak

Major wil ook dat vier Hongkong-Chinezen die in China vastzitten wegens hulp aan Chinese dissidenten om het land te ontvluchten, op vrije voeten worden gesteld. Een Chinese woordvoerder zei dat premier Li de Britse kritiek ferm heeft weerlegd. China heeft historisch en cultureel andere waarden en nooit zal zwichten voor buitenlandse druk, aldus het officiële standpunt.

De Chinese leiders hebben Majors bezoek, het eerste van een Westerse leider sinds de bloedige gebeurtenissen van 1989, gepresenteerd als de volledige hervatting op topniveau van de betrekkingen met Groot-Brittannië na de gedeeltelijke opheffing van Westerse sancties, eerder dit jaar.

Britse functionarissen in het gevolg van Major hebben echter verklaard dat er geen sprake is van complete hervatting van de betrekkingen, maar dat Londen zich met de zaak Hongkong in een speciale situatie bevindt en zijn contacten met China wel moet intensiveren.

De continuering van Hongkong als intercontinentaal handels-, financieel- en transportcentrum hangt af van de bouw van een zeer prijzig, groot nieuw vliegveld met omvangrijke bijgehorende infrastructuur. En China heeft dit project ter waarde van meer dan 30 miljard gulden, dat pas volgende eeuw volledig zal worden voltooid, aangegrepen om zes jaar voor de soevereiniteitsoverdracht medezeggenschap te eisen over het bestuur van Hongkong.

Na anderhalf jaar vertraging leek het project afgelopen voorjaar te kunnen beginnen, maar minister van buitenlandse zaken Douglas Hurd kreeg begin april in Peking te horen dat China het plan zou blokkeren als er geen hardere financiële garanties en andere Britse concessies zouden volgen.

Na een geheim bezoek van Majors China-adviseur Sir Percy Craddock, eind juni, kwam er een doorbraak en bleek dat de Chinezen als hoofdprijs voor een coöperatieve houding een bezoek van de Britse premier zelf eisten, wat de periode van Westers ostracisme van China officieel zou beëindigen. Major heeft nog op weg naar Peking laten doorschemeren dat hij eigenlijk geen zin in het bezoek had, maar dat Hongkong de prijs zou moeten betalen indien hij het bezoek zou annuleren.