De kleine revolutie van Nederland.

“En dit was het nieuws van 23 augustus 1991, de dag waarop na 74 jaar een eind kwam aan het communisme in de Sovjet-Unie.” Zo besloot de nieuwslezer van de BBC met gepast gevoel voor historische dramatiek het Six O'Clock News van die dag.

In het bulletin had hij verzuimd melding te maken van de hoog opgelopen politieke spanningen in Nederland. Is dit nu een bewijs van de geringe betekenis van het staatkundige bedrijf in ons land, gemeten op wereldschaal? Ach, je moet het in perspectief zien. Natuurlijk valt de bijna-kabinetscrisis over de WAO- en koppelingsproblematiek in het niet bij de schokkende gebeurtenissen in Moskou.

Toch is er in Nederland iets gaande dat vergelijkbaar is. Wij zouden zelfs van een kleine, van boven geleide revolutie kunnen spreken. Ook het sociale bouwwerk van ons land wordt tot in zijn fundamenten aangetast. De omwenteling zal niet ophouden bij de op termijn gestelde onttakeling van de WAO. Die oude Rotterdamse socialist had gelijk toen hij op een vergadering van zijn partijafdeling over de bijgestelde WAO-plannen van het kabinet de verwachting, nee, de zekerheid uitsprak dat straks de ouderen aan de beurt zijn.

De rechtvaardiging van de komende aanslag op de AOW kan nu al zonder moeite worden opgesteld. Door de vergrijzing van onze bevolking komen er immers veel te veel bejaarden. Wij kunnen toch niet van het werkende deel van de natie verwachten dat het blijvend bereid zal zijn de hoge premie op te brengen? De loonkosten worden opgedreven en de afstand tussen brutoloonkosten en nettoloon wordt vergroot. Dat is niet goed voor de werkgelegenheid. Een ingreep in de hoogte van het ouderdomspensioen is daarom heel goed verdedigbaar. Het begin van de afbraak is trouwens al gemaakt met het besluit de sociale uitkeringen los te koppelen van de loonstijging in het bedrijfsleven. Daardoor is ook het minimumniveau van de sociale uitkeringen op losse schroeven gezet.

Het lijdt geen twijfel dat er sluitende redeneringen zijn op te zetten om het sociale zekerheidstelsel terug te brengen tot een mini-stelsel. Lubbers beschouwt zo een systeem dat alleen nog een bodemvoorziening garandeert zelfs als de kroon op het sociale zekerheidstelsel. En na de ontkoppeling zal dat sieraad snel zijn glans verliezen. Meer kunnen wij ons in het Europa van na 1992 niet veroorloven. Wij moeten modern en realistisch zijn om ons te handhaven op de grote, meedogenloze markt van morgen. Weg dus met onze mooie, maar veel te dure sociale verworvenheden.

De revolutie in onze verzorgingsmaatschappij valt samen met de verkruimeling van de partij die zich daar het meest mee heeft vereenzelvigd. Ook hier is een parallel met de teloorgang van de communistische partij van de Sovjet-Unie. Kok vervult dan een rol die te vergelijken is met die van Gorbatsjov. Ook hij probeert zijn partijgenoten en geestverwanten voor te zijn in ondogmatisch, realistisch denken, maar komt met zichzelf en de principes van zijn partij in tegenspraak. Hij verliest daardoor het vertrouwen van zijn achterban en dreigt geïsoleerd te raken, ook al heeft hij nu de steun van het partijbestuur gekregen.

Ik heb wel analyses gelezen waarin wordt gesteld dat het democratisch-socialisme de weerslag ondervindt van ineenstorting van het communisme in Oost-Europa. Alles wat zich socialistisch noemt is in een kwade reuk komen te staan. Of deze analyse juist is weet ik niet. Wel kunnen wij vast stellen dat overal in Europa sociaal-democratische partijen voor een pijnlijke heroriëntering staan, maar nergens is het verval zo groot als in Nederland.

Ik geloof dat de verklaring daarvoor niet al te diep behoeft te worden gezocht. We behoeven alleen maar te letten op de besluitvorming in de coalitie van CDA en PvdA. Deze coalitie beschikt niet over voldoende steun in de samenleving voor haar hervormingsplannen. Het zo democratische Nederland kent geen openbaar debat waarin de grondslagen van het sociale zekerheidstelsel en de daarin geldende waarden aan de orde worden gesteld. De burger heeft daarom geen weet van de wijze waarop hij wordt geregeerd.

Ingrijpende wijzigingen in de sociale zekerheid die zijn inkomen sterk kunnen aantasten worden niet in het openbaar behandeld, maar bekokstoofd in besloten overleg van beleidsmakers en hun ambtelijke adviseurs. De maatregelen worden vervolgens per overval aan de burgers voorgelegd. Het wordt de hoogste tijd dat er in alle openbaarheid een discussie op gang komt over de grondslagen van onze verzorgingsstaat.