Strauss raakt postuum in opspraak als "Stasi-spion'

BONN, 2 SEPT. Franz-Josef Strauss zou er achter verbale woede waarschijnlijk wel enig plezier aan hebben gehad. Wijlen de grote chef van de Beierse CSU is al bijna drie jaar dood, maar hij ontbreekt de laatste weken geen dag in de Duitse media. Dat doet hij in het nu kwestieuze gezelschap van zijn nog levende collega-corpulent Alexander Schalck-Golodkowski, ooit kolonel bij de Oostduitse staatsveiligheidsdienst (Stasi), staatssecretaris-contactman met Bonn en - via zijn DDR-organisatie "Kommerzielle Koordinierung' (Koko, een miljardenbedrijf met vertakkingen in heel West-Europa, dat ook actief was in de wapenhandel) - lange jaren dé deviezenacquisiteur van de DDR. En, zoals de geruchtenmolen wil, voorheen financier van de Westduitse communistische partij (de DKP). Ja, zelfs misschien wel een Duits-Duitse dubbelagent.

Golodkowski, jaargang 1932, kind van statenloze Russische ouders en ooit in Berlijn geadopteerd door een familie Schalck, is in december 1989 (tien maanden voor de Duitse eenwording en vlak voor de DDR-justitie hem wilde aanhouden wegens “persoonlijke verrijking”) overhaast, maar wijselijk met een koffer politiek-delicate papieren, naar West-Duitsland vertrokken. Hij is de man die in 1983 met Strauss het veelbesproken miljardenkrediet voor de DDR organiseerde, waarmee Oost-Berlijn weer even financiële adem kreeg. En waardoor Bonn en München mochten hopen dat Honeckers SED voortaan iets schappelijker met dissidenten zou omgaan en wellicht zelfs de automatische schietinstallaties aan de grens van de boeren- en arbeidersstaat zou laten verwijderen (wat gebeurde).

Dat koffertje van Schalck-Golodkowski, en de verhalen die hij direct na zijn vertrek uit de DDR vertelde aan Duitse en Amerikaanse inlichtingendiensten (voor hij zich bij de Westberlijnse justitie meldde), moeten veel waard zijn geweest. De gewezen Oostduitse "Devisenbeschaffer' woont nu in een villa aan de Beierse Tegernsee, die hem door bemiddeling van de Duitse inlichtingendienst (de Bundesnachrichtendienst, BND) werd verstrekt. Dit werd eerst categorisch in Bonn ontkend, maar is nu eigenlijk wel bevestigd. Waarmee onwaar is gebleken, anders dan Lutz Stavenhagen, de verantwoordelijke staatssecretaris in Helmut Kohls kanselarij de Bondsdag oorspronkelijk bezwoer, dat de BND Schalck slechts had verhoord en hem nimmer had geholpen (het gaat hier in het Duitse debat om het belangrijke verschil tussen befragen en betreuen).

Vergeetachtige Duitse politici hebben intussen al meer moeten corrigeren. Kanselier Kohls CDU-kroonprins Wolfgang Schäuble (minister van binnenlandse zaken, toch onmiskenbaar iemand met een imago van onkreukbaarheid) bijvoorbeeld herinnerde zich pas na lange tijd dat hij op 2 december 1989, dus vlak voor Schalcks vlucht uit de DDR, met hem een gesprek over dat verhuisplan had gehad. De minister werd geholpen door het weekblad Stern, dat bleek te beschikken over de tekst van een (door de BND) afgeluisterd telefoongesprek van Schäuble over de najaar 1989 in de DDR bedreigde veiligheid van Schalck.

Terug naar Franz-Josef Strauss, wiens geest in München nog steeds als een zware wolk hangt boven de partijcentrale van de CSU van Theo Waigel (partijvoorzitter en in Bonn minister van financiën) en de Beierse premier Max Streibl. Een speciale commissie uit de Bondsdag onderzoekt de dossiers-Schalck, en dus ook zijn vroegere frequente contacten met Strauss en diens zakenvrienden. Vrienden als de gebroeders März, zeer welvarende vleesfabrikanten in Rosenheim, die aan de voorspraak van de politieke koning van Beieren prima invoercontracten voor goedkoop Oostduits vlees overhielden, wat voor de trouw CSU stemmende Beierse boeren minder mooie gevolgen had. Een van de vleesverwerkende broers trad soms tevens in Oost-Berlijn op als koerier van Strauss. Een enkele keer zelfs - ter voorbereiding van het tegenwoordig graag vergeten Honecker-bezoek aan Bonn in 1987 - als boodschapper van kanselier Kohl.

Schalck-Golodkowski was niet voor niets ook Stasi-officier. Hij placht van zijn ontmoetingen met Strauss en diens commerciële envoys nauwkeurig verslag te doen aan Stasi-chef Erich Mielke. Zijn berichten handelden onder meer over het hernomen liefdesleven van de toenmalige jonge weduwnaar FJS, zijn tijdelijke alcohol-probleem, de plaats waar volgens hem wel eens Amerikaanse kruisraketten zouden kunnen worden geplaatst, de kwaliteit van dieptebommen van het MBB-concern en de veronderstelde slappe knieen van kanselier Helmut Kohl in kernwapenkwesties. En, zij het dan pas na de dood van Strauss, zij handelden ook over de verzekering van diens geestverwanten Waigel en Streibl aan Schalck (voorjaar '89) dat zij wel voor voortzetting van de contacten waren maar niet voor zo'n verstrengeling van politiek en commercie als de vorige CSU-chef.

Die rapportages, of delen daarvan, circuleren nu al enige tijd op de redacties van Duitse kranten en tijdschriften, die klaarblijkelijk over meer materiaal beschikken dan de onderzoekcommissie van de Bondsdag. Wat bleek toen het commissielid Andreas von Bülow (SPD, ondanks die naam) vorige week het Münchense weekblad Quick, dat eigenlijk gespecialiseerd is in opwindende damesfoto's, bezocht om enig gevoelig extra Schalck-materiaal te bezichtigen (en te fotocopiëren). Een politicus die zich, daartoe trouwens uitgenodigd, bij een tijdschrift gaat informeren - omgekeerde wereld in dubbel opzicht. Genoemde von Bülow heeft het afgelopen weekeinde inmiddels een nieuwe dimensie aan het beeld van Strauss toegevoegd door te verklaren dat de CSU-man, al dan niet opzettelijk, via Schalck in feite heeft gefunctioneerd als Stasi-spion.

Iedereen doet mee. De serieuze media, zoals het weekblad Die Zeit al een half jaar geleden, met ernstige dossiers en bezorgde vragen aan de politici in Bonn. De Frankfurter Allgemeine Zeitung wist Schalck in een interview zelfs al eens aan het huilen te krijgen. De boulevardpers bericht al weken, al dan niet vrijmoedig overpennend, opgewekt-geschokt uit de dossiers. Bijvoorbeeld, maar dat durft eigenlijk alleen de Bildzeitung (en dan nog met een voorzichtig “mogelijk”), over provisie (50 miljoen mark) die Strauss zou hebben gebeurd na bemiddelingswerk bij Schalck voor zakenvrienden die wat in de DDR wilden verdienen. De dag erna reageren CSU-politici of de kinderen van Strauss dan op hun beurt geschokt (en ontkennend). De zogenoemde Schalck-commissie uit de Bondsdag denkt nog jaren nodig te hebben. Zelfs uit de CDU, die met de Beierse zuster CSU één fractie in de Bondsdag vormt, klonk dit weekeinde voor de zekerheid alvast behoedzaam-vastberaden dat het toch "een politieke schande' zou zijn als de BND Schalck werkelijk zou hebben geholpen, ondanks een verbod uit de kanselarij in Bonn.

Het openbaar ministerie heeft de vroegere DDR-contactman eind vorige week, mogelijk onder druk van zoveel openbaar geweld, weer zeven uur verhoord. Voorlopige conclusie: het verhoor rechtvaardigt geen arrestatiebevel.