Servië stemt in met Europees plan voor vredesconferentie

DEN HAAG, 2 SEPT. Een uur na verstrijken van het EG-ultimatum heef vannacht ook Servië ingestemd met een overeenkomst voor een onmiddellijk staakt-het-vuren, voor internationale controle in Kroatië en voor onderhandelingen tussen alle partijen. Als het staakt-het-vuren standhoudt, zullen over enkele dagen de eerste van tweehonderd extra EG-waarnemers naar Kroatië vertrekken. Over “enkele weken” kan vervolgens in Den Haag de vredesconferentie over Joegoslavië beginnen.

Zes presidenten van de Joegoslavische republieken, minister Van den Broek als voorzitter van de EG-ministerraad, de federale minister-president Markovic en de federale minister van buitenlandse zaken Loncar ondertekenden gisteravond en vannacht de in een kartonnen kaftje gestoken documenten.

Van den Broek was gistermiddag plotseling naar Joegoslavië gevlogen, nadat zijn speciale afgezant Henri Wijnaendts aanwijzingen had gekregen dat ook de deelrepubliek Servië bereid was de EG-voorstellen te aanvaarden. In de loop van gisteravond stelde de Servische president Milosevic echter eisen waaraan Van den Broek niet wilde voldoen, namelijk dat onder de nieuwe EG-waarnemers geen Duitsers en Italianen mochten zijn. Deze landen hadden zich in de Tweede Wereldoorlog te veel misdragen in Joegoslavië, aldus de Servische president.

Volgens een aanwezige verslaggever van het ANP ging ambassadeur Wijnaendts tegen half tien naar Milosevic om hem te zeggen dat Van den Broek tot één uur zou wachten en dan, na ondertekening van de overeenkomst door de presidenten die de EG-voorstellen wél wilden aanvaarden, zou terugkeren naar Nederland. Om precies twee minuten voor één kwam een breed glimlachende Wijnaendts terug om de minister te zeggen dat ook Milosevic akkoord was.

Pag 4:

Van den Broek paste nog snel toespraak aan

Eén probleem moest toen nog worden opgelost. In de rede die Van den Broek voor de ondertekening zou uitspreken, en die door de Serviërs leek te zijn goedgekeurd, was sprake van “aanvaarding van de EG-verklaring van 27 augustus over een doeltreffend staakt het vuren, internationale controle en het bijeenroepen van een vredesconferentie”. an d De EG-verklaring bevatte echter ook een scherpe veroordeling van het optreden van de ongeregelde Servische troepen. Op het allerlaatste moment werd de tekst aangepast. Van den Broek sprak over “aanvaarding van het EG-initiatief”.

Onder leiding van het hoofd van de EG-waarnemersgroep die in Slovenië opereert, de Nederlandse oud-ambassadeur Jo van der Valk, zal in de komende dagen getracht worden overleg op gang te brengen met de commandanten van het federale leger, de Kroatische Nationale Garde en de Servische guerrillastrijders. De bedoeling is dat de waarnemers nagaan waar een begin kan worden gemaakt met terugtrekking van eenheden die nu nog op schootsafstand van elkaar liggen. Op den duur moeten de federale troepen naar hun kazernes terugkeren, en ongeregelde Servische eenheden en Kroatische troepen in omvang en bewapening worden teruggebracht.

Van den Broek en de Servische president Milosevic ontmoetten elkaar pas na afloop van de ondertekeningsplechtigheid buiten de conferentiezaal. De Nederlandse minister was, met een glas in de hand, de Serviër nagelopen toen deze, zonder de gebruikelijke toast af te wachten, was opgestaan en weggelopen. De ANP-verslaggever beschrijft hoe zij onder het oog van de tv-camera's een wat wonderlijke dialoog voerden. Van den Broek zei te hopen dat allen zich aan de wapenstilstand zouden houden, Milosevic verklaarde categorisch dat er pas vrede zal zijn “als de Kroaten ophouden Servische dorpen aan te vallen”.

Op Buitenlandse Zaken in Den Haag kon men vanmorgen nog niet zeggen wanneer de eerste EG-waarnemers naar Kroatië zullen gaan. “Op dit moment is in juist de gebieden waar deze waarnemers naar toe moeten nog te gevaarlijk. Eerst moet duidelijk zijn dat het staakt-het-vuren standhoudt”, aldus een woordvoerster. Draaiboeken van de operatie liggen echter klaar en kunnen snel worden uitgevoerd. Morgen komen de ministers van buitenlandse zaken van de EG-landen opnieuw bijeen in Den Haag.