Ook Kirgizië en Oezbekistan onafhankelijk

MOSKOU, 2 SEPT. Na de Europese Sovjet-republieken zijn dit weekeinde ook de Centraal-Aziatische in beweging gekomen. Oezbekistan en Kirgizië verklaarden zich onafhankelijk en in Tadzjikistan werd de president weggestuurd wegens zijn passiviteit tijdens de staatsgreep van twee weken geleden.

De parlementen van Oezbekistan en Kirgizië kwamen zaterdag in speciale zitting bijeen om de onafhankelijkheid uit te roepen. De Oezbeekse president, Islam Karimov, stelde dat de onafhankelijk niet slechts is uitgeroepen om de republiek los te maken uit de Sovjet-Unie, maar ook om haar te beschermen tegen het Russische nationalisme. Karimov prees de Russische president Jeltsin wegens diens rol tijdens de staatsgreep, maar zei dat die triomf hem niet het recht geeft een leidende rol in de Unie te spelen. “De leiding van Oezbekistan zal nooit instemmen met een rol op het tweede plan”, zo stelde Karimov.

Het Kirgizische parlement schreef zaterdag ook directe presidentsverkiezingen uit voor 12 oktober. De Kirgizische president, Askar Akajev, sprak zich zaterdag uit voor de vorming van een confederatie van soevereine staten - een denkbeeld dat eerder door zijn Kazachstaanse collega Nazarbajev is geopperd.

De onafhankelijkheid van de twee Centraal-Aziatische republieken brengt het aantal uit de Sovjet-Unie getreden republieken op negen; eerder scheidden zich de drie Baltische landen, Moldavië, Azerbajdzjan, de Oekraïne, en Wit-Rusland af. In Armenië wordt later deze maand een referendum over de onafhankelijkheid gehouden. De Armeense president zei gisteren dat de recente gebeurtenissen de onafhankelijkheidsbeweging in zijn land sterk heeft gestimuleerd. “Voor de staatsgreep was naar schatting zeventig procent voor de onafhankelijkheid, nu is dat wellicht 95 procent.”

In Tadzjikistan heeft het parlement zaterdag een motie van wantrouwen tegen president Kachar Machmatov aangenomen wegens diens passiviteit tijdens de coup. Machmatov trad daarop af omdat “zelfs communistische afgevaardigden” zich achter de motie hadden geschaard. Drie dagen lang is in de hoofdstad Doesjanbe voor Machmatovs aftreden gedemonstreerd. Het parlement sprak zich zaterdag ook uit voor de nationalisering van de bezittingen van de Tadzjiekse communistische partij, die door Machmatov wordt geleid.

In de Oekraïne hebben de nationalisten de voormalige dissident Vjatsjeslav Tsjornovil, die vijftien jaar in kampen heeft gezeten wegens zijn Oekraïense nationalisme, kandidaat gesteld voor de presidentsverkiezingen van 1 december. Tsjornovil zal het opnemen tegen de huidige president Kravtsjoek, die vorige week uit de communistische partij trad en de onafhankelijkheid van de republiek uitriep.

Het presidium van het Oekraïense parlement besloot vrijdag de communistische partij in de republiek te verbieden wegens haar steun aan de staatsgreep. Het verbod ging direct in en is volgens een woordvoerder van het presidium definitief. Alle partijleden moeten hun partijboekje binnen een week inleveren en de bezittingen van de partij zijn in de hele republiekm in beslag genomen. (Reuter, UPI, AP)