Keerpunt 91

HET VERTREK van mevrouw Sint als voorzitter van de Partij van de Arbeid kan worden voorzien van het predikaat 'toch nog onverwachts'. Slechts het moment is verrassend, de beslissing niet. Haar positie binnen de partij stond immers reeds veel langer ter discussie en dan wordt het al snel onhoudbaar. Velen in de PvdA hebben de "WAO-discussie' dankbaar aangegrepen om het functioneren van de voorzitter opnieuw aan de orde te stellen. De manier waarop dit veelal is gebeurd - vooral niet openlijk, maar des te meer in de fluistersfeer - is eens te meer een bewijs van de ziekte waaraan de PvdA momenteel lijdt. Op het genezingsproces zal haar besluit op te stappen geen enkele invloed hebben.

Strikt genomen was Sint als partijvoorzitter het minst aan te spreken op het WAO-besluit van het kabinet. In de Nederlandse verhoudingen is de partijvoorzitter er voor om - zoals wel eens oneerbiedig wordt gesteld - toe te zien op de ledenadministatie. Echte politieke aspiraties worden door de andere geledingen (Kamerfracties en bij kabinetsdeelname: bewindslieden) niet op prijs gesteld. Die spanning zit niet alleen bij de PvdA, maar eveneens bij het CDA, waar de politieke toespraken van voorzitter Van Velzen ook meer dan eens met gemengde gevoelens zijn ontvangen.

HET IS JUIST een verdienste van Sint geweest zichzelf, vergeleken bij haar voorgangers, een wat minder geprononceerde politieke rol aan te meten. De kloof tussen de politici in Den Haag en het partijbureau in Amsterdam, is tijdens haar voorzitterschap verkleind. Illustratief hiervoor is de gang van zaken op het partijcongres van begin dit jaar, waar de Nederlandse deelname aan de Golfoorlog het belangrijkste agendapunt was. Een van het begin af aan eensgezind optreden van partijleider, fractievoorzitter en partijvoorzitter heeft voorkomen dat op dit punt een diepe verdeeldheid ontstond tussen het kader en de actieve politici.

Verdeeldheid over het WAO-besluit van het kabinet heeft Sint echter niet weten te voorkomen. Sterker nog, toen de partij op haar kop stond was zij onvindbaar. Opmerkelijk, zeker, maar het is al te goedkoop het aftreden van iemand te eisen omdat zij het begrip vakantie letterlijk opvat. Daarbij komt dat Sint juist het gezonde principe heeft hersteld dat de partij pas in laatste instantie een oordeel velt. De regering regeert, de parlementaire fracties controleren en daarna is de partij aan de beurt, waarbij terughoudendheid voorop dient te staan. Met andere woorden: ook als Sint er wèl was geweest had er op dat moment inhoudelijk weinig kunnen worden gewijzigd aan de plannen. Wat haar wel kan worden verweten, is dat zij de partij niet heeft voorbereid op de drastische ingrepen die op stapel stonden. Maar dat is een verwijt dat de direct betrokkenen Kok en Wöltgens zich evenzeer, zo niet méér kunnen aantrekken.

WORDT KOK NU het volgende slachtoffer? Het is begrijpelijk dat de hoofdpersoon zelf snel duidelijkheid wil. In de gewesten worden moties aangenomen waarin staat dat het partijleiderschap onverenigbaar is met de functie van minister van financiën en opiniepeilingen (hoe discutabel dan ook) melden dat de meerderheid van de PvdA-kiezers vindt dat Kok zijn geloofwaardigheid heeft verloren. Maar daarbij heeft de PvdA ook recht op duidelijkheid van zijn kant. Uit zijn vakbondsverleden weet Kok dat een onderhandelaar zich één keer door zijn achterban kan laten terugsturen, maar geen tweede keer. Dan is het moment aangebroken dat de "opdrachtgevers' een ander moeten zoeken. Kok zou daarom volstrekt helder moeten zijn over de gevolgen van het afwijzen door de partijachterban van de gewijzigde WAO-voorstellen. Wederom "nee' zeggen tegen de plannen betekent ook "nee' zeggen tegen hem en daarmee tegen het kabinet.

Alle PvdA-afdelingen en gewesten die nu in vergadering zijn over de kabinetsplannen hebben er recht op deze ultieme consequentie nú uit de mond van Kok te horen. De PvdA hoeft zich na jaren van discussie niet nog eens te herbezinnen op de verzorgingsstaat. Het gaat er om die nog niet voltooide discussie in de regeerpraktijk te brengen. Of niet. Voor die keuze staat de PvdA op dit moment. Blijft het Keerpunt 72 of wordt het Keerpunt 91?