Joegoslavie; een tijd voor praten

De eerste felicitaties aan Servië na het aanvaarden van het vredesvoorstel van de Europese Gemeenschap dit weekeinde kwamen uit Parijs. Woensdag had president Mitterrand zijn Servische ambtgenoot Slobodan Milosevic officieel in het Elysée ontvangen en hem op het hart gedrukt het mede door Frankrijk bedachte plan te aanvaarden. Anders zou een getergde EG onder Duitse druk Kroatië en Slovenië te hulp schieten en zou Servië worden geïsoleerd als laatste communistische bolwerk in Europa. Er is een tijd voor vechten en er is een tijd voor praten, zo kan Mitterrand Servië hebben voorgehouden, na een maand waarin de republiek zich met vechten een goede uitgangspositie voor het praten heeft verworven.

Sinds Slovenië en Kroatië zich eind juni na een maandenlange woordenstrijd onafhankelijk verklaarden en het federale leger vastliep op de Sloveense guerrilla-tactiek, lijkt Belgrado te beseffen dat Joegoslavië niet meer in de bestaande vorm te handhaven is. Maar een nieuwe vorm staat nog helemaal niet vast en dat biedt mogelijkheden voor de republiek die zichzelf als de kern van het land beschouwt en de kern van het Joegoslavische leger is. In Kroatië en Bosnië-Herzogovina wonen omvangrijke Servische minderheden. Wanneer die zich bij Servië aansluiten kan uit de as van Joegoslavië in elk geval nog een Groot-Servië verrijzen.

De bemiddeling van de EG begin juli op het eilandje Brioni, waar nauwelijks een week na het begin van de strijd een staakt-het-vuren werd afgesproken, kwam voor de Serviërs dan ook veel te vroeg. Het etnisch homogene Slovenië werd met zijn EG-waarnemers met rust gelaten, maar in Kroatië werd het bestand meteen geschonden.

Daartoe al dan niet aangezet door Belgrado begonnen Servische strijdgroepen in Kroatië een guerrilla-oorlog om zich van de republiek los te maken. De 600.000 Serviërs in de drie Kroatische grensgebieden Slavonië, Banija en Krajina, die in de Tweede Wereldoorlog slechte ervaringen hadden opgedaan met de toenmalige fascistische leiding in Zagreb, kregen steeds openlijker steun van het federale leger. En de lichtbewapende Kroatische Nationale Garde verloor steeds meer terrein.

De ministers en regeringsleiders van de Europese Gemeenschap, die Joegoslavië op hun topconferentie eind juni hadden uitgeroepen tot proeftuin van de ontluikende Europese buitenlandse politiek, zagen tot hun ontsteltenis dat hun bemiddelingspogingen op een fiasco dreigden uit te draaien. Onderlinge meningsverschillen verhinderden een krachtiger ingrijpen, welke vorm dat dan ook zou kunnen hebben. Maar het aanhoudende geweld maakte de voorzichtige standpunten van het met eigen minderheden kampende Spanje, het Noordierse toestanden vrezende Groot-Brittannië en het lang naar behoud van Joegoslavië strevende Frankrijk steeds moeilijker houdbaar.

Toen minister Van den Broek vorige maand na weer een tevergeefse en afmattende reis naar Belgrado de Servische leiding als hoofdschuldige aanwees, kreeg hij nog scherpe kritiek te verduren. Maar afgelopen dinsdag veroordeelden alle EG-ministers in een schriftelijke verklaring openlijk Servië en het federale leger. En zij stelden een ultimatum: alle republieken aanvaarden Europese controle op een staakt-het-vuren en lossen hun geschil op door middel van arbitrage, anders zou de Gemeenschap tot “internationale actie” overgaan met die partijen die wel wilden meedoen. De Duitse roep om Slovenië en Kroatië te hulp te komen door hun onafhankelijkheid te erkennen, dreigde uiteindelijk toch gehoor te vinden. Na een bezoek aan Mitterrand besloot Milosevic het voorstel te overwegen. De Serviërs hebben inmiddels ruim een derde van Kroatië in handen, Bosnië-Herzogovina is half omsingeld.

Ook het afgelopen weekeinde hebben Servische milities nog gebruikt om hun positie in Kroatië te versterken. Pas vannacht, twee minuten voordat Van den Broek als voorzitter van de EG-delegatie naar Nederland zou terugvliegen, kwam de Milosevic dan tenslotte zijn goedkeuring hechten aan het staakt-het-vuren. Nog langer vechten zou contra-produktief kunnen worden, de strijd wordt verplaatst naar de onderhandelingstafel - als Milosevic tenminste alle Servische milities in de hand heeft.